STANOWISKO TEORII INSTYNKTÓW IWANA P. PAWŁOWA:

Dla Iwana P. Pawłowa religia była instynktem, czyli odruchem bezwarunkowym, który powstał w wyniku walki o byt gatunku ludzkiego. Religia pomogła ludziom przeżyć w obliczu niebezpiecznej natury. Skłonność do religii jest dziedziczona z pokolenia na pokolenie i dotyczy tylko ludzi 'słabych'. Jednostki o silnym układzie nerwowym w sytuacjach trudnych nie uciekają się do religii i preferują reacjonalistyczny światopogląd. Pawłow uważał, że ludziom słabym nie należy religii odbierać, dlatego odrzucał zwalczanie religii przez bolszewików.

OCENA STANOWISKA:

Z punktu widzenia współczesnej biologii błędne jest przekonanie Pawłowa, że religia przekazywana jest drogą genetyczną. Obecnie wiadomo, że religijność przekazywana jest w procesie socjalizacji poprzez daną kulturę.

Prośba o ochronę często nie pociąga za sobą żadnej zmiany sytuacji materialnej człowieka. Trudno wobec tego zrozumieć jak religia miałaby się stać instynktem przeżycia organizmu.

Większość ludzi religijnych wierzy w to, że Bóg domaga się sprawiedliwości i gotowości, by przyjść innym z pomocą, a nie tylko w to, że będą przez Niego ochraniani. Wierzą też, że Bóg zasługuje na oddawanie Mu czci.

Niesłuszne jest przekonanie, że jedynie ludzie 'słabi psychicznie' są religijnie aktywni. Według licznych badań między emocjonalną niestabilnością, która jest w dużym stopniu uwarunkowana genetycznie, a religijnością nie ma żadnego statystycznego związku wykraczającego ponad przypadek (Francis, 1992).

W odniesieniu do lęku jako cechy oraz ujawniającego się jako stan większość badań wykazuje z religijnością nawet związek ujemny, o ile jest ona religijnością motywowaną wewnętrznie* (Baker i Gorsuch, 1982; Bergin i in., 1987; Petersen i Roy, 1985; Sturgeon i Hamley, 1979).

Źródło: Bernhard Grom SJ, Psychologia religii, Kraków 2009.

*"Religijność wewnętrzna należy do struktury osobowości, nadaje sens życiu, przenika myśli i działanie, motywuje postępowanie, cechuje ją otwartość, gotowość do poświęceń, allocentryzm." Stanisław Tokarski.