Wyspiański Stanisław bywa określany czwartym wielkim (zazwyczaj wygrywa konkurencję z Krasińskim) w panteonie polskiej literatury. A z kolei "Klątwa" Jego autorstwa bywa określana jako najciekawszy utwór wczesnego okresu jego twórczości. Jest to dramat realistyczny wzorowany na dramatach antycznych, którego kanwę stanowi konflikt pomiędzy chłopami/chamami, a plebanem z Gręboszowa na tarnowskim Powiślu.
Zainteresowanych "Klątwą" odsyłam do podlinkowanego materiału. Tutaj tylko napomknę, ze dzieło Wyspiańskiego jest jest nie tylko "nadal aktulane" - ono obecnie jest chyba bardziej aktualne niż w 1899 roku. Ze względu na tematykę dzieło spotykało się z ostrą reakcją kościoła i środowisk zachowawczych, które długo uniemożliwiały wystawienie dramatu. Jednakże co ciekawe, w okresie socrealizmu, "Klątwa" także znalazła się na...cenzurowanym. Zarzucono jej, że jest de facto "sztuką reakcyjną, zohydzającą lud". Jak kościół i staliniści zakazują sztukę - to jest to najlepsza rekomendacja do jej obejrzenia.
A na razie zachęcam do lektury podlinkowanego materiału na temat.
culture.pl/pl/dzielo/stanislaw-wyspianski-klatwa"Przygotowania do inscenizacji "Klątwy" w Krakowie zaczęły się już w roku jej opublikowania, jednak jak stwierdził kuzyn Wyspiańskiego, Zenon Parvi: "tzw. wyższe sfery zamierzają poruszyć wszystkie możliwe i niemożliwe sposoby, aby dzieło to za żadną cenę nie dostało się na deski teatralne". Zgody na przedstawienie odmówiła austriacka cenzura. W krakowskiej "Krytyce" znalazł się wówczas następujący komentarz:"Kilka dni temu cenzura po raz drugi odmówiła zezwolenia na przedstawienie w teatrze krakowskim "Klątwy" Stanisława Wyspiańskiego. Sklerykalizowanie naszego życia wyraża się dobitnie w tym przykładzie, który zakazuje wprowadzenia Księdza na scenę nawet Wyspiańskiemu, nawet w "Klątwie", tym przeczystym dziele sztuki, które chyba zwyrodniałej fantazji może nasunąć myśli, wybiegające poza zakres artyzmu i najdonioślejszych refleksji filozoficznych. Cenzura lwowska widzi w niej tylko - przedmiotową zbrodnię podlegającą Św. Inkwizycji!"Dramat wystawiono najpierw w Łodzi (1909), a rok później w warszawskim Teatrze Wielkim. Tam, aby uniknąć obrazy "głębiej pojętych uczuć religijnych" (jak argumentował kierownik literacki teatru, Józef Kotarbiński), przeniesiono akcję do średniowiecza. Jak zapewniał "Klątwa" działa się w "nieokreślonej, ale dalekiej przeszłości, gdy jeszcze błąkały się wśród ludu resztki 'dawnej' wiary, którą tutaj reprezentuje pustelnik w habicie św. Franciszka, pielęgnującego w średnich wiekach mistyczny i naiwny kult dla tajemnic przyrody".
"W czasach socrealizmu "Klątwa" (jak i cała twórczość Wyspiańskiego w ogóle) też nie miała lekkiego życia, choć niechęć do niej wynikała z innych przesłanek. W 1952 roku wystawił ją w Warszawie Jan Świderski, lecz po dwóch spektaklach zdjęto ją z afisza:"Klątwa" jest sztuką o zdecydowanie reakcyjnej ideologii, mimo pozorów antyklerykalizmu i pseudopostępowości. (...) Pod pozorem nawiązywania do antycznej tragedii greckiej i konfliktu między grzechem i powinnością otrzymujemy nieprawdziwy, zohydzający lud dramat, którego fikcyjne głębie nie mogą zasłonić wewnętrznej pustki i źle zamaskowanej reakcyjności - pisano w "Trybunie Ludu".
Po 1956 roku po "Klątwę" sięgali m.in. Konrad Swinarski, który połączył ją z "Sędziami" w jedną sztukę (1969), Piotr Tomaszuk z Teatrem Wierszalin (1994) czy Andrzej Wajda (1997). Paweł Łysak adaptował ją na słuchowisko dla Polskiego Radia. Ostatnio znów zrobiło się o niej głośno za sprawą spektaklu Olivera Frljicia w warszawskim Teatrze Powszechnym."
