 |
Chcesz wiedzie� wi璚ej? Zam闚 dobr� ksi捫k�. Propozycje Racjonalisty: | | |
 |
|
|
 |
» Church law » Statements
Wprowadzenie religii do szk馧: Glosa do OTK'91 [3] Author of this text: Micha� Pietrzak
4.
Nieuzasadniony jest pogl康 TK g這sz帷y, 瞠 ustawy wyznaniowe uchyli造 art.
2 ustawy z 15 VII 1961 i przyzna造 prawo do nauczania religii w szko豉ch pa雟twowych
Ko軼io這wi Katolickiemu oraz innym Ko軼io這m i zwi您kom wyznaniowym. Jest
to interpretacja contra legem, poniewa� wyj徠ek traktuje jako zasad�
generaln�. Zasad� uznan� przez ustawy wyznaniowe by這 nauczanie religii w punktach katechetycznych, a wyj徠kiem — w pomieszczeniach szkolnych. TK uzna�
za� wyj徠ek za zasad�, a dotychczasow� zasad� za wyj徠ek. Warto dla
przypomnienia doda�, 瞠 ustawa, o gwarancjach wolno軼i sumienia i wyznania
zmieni豉 art. 1 ustawy o rozwoju systemu o鈍iaty i wychowania, pozostawiaj帷
nie zmieniony art. 2 tej ustawy, podobnie jak i inne jej nowelizacje dokonane w 1990 r.
5.
Zarzut RPO, 瞠 instrukcje naruszaj� art. 2 pkt 4 ustawy o gwarancjach wolno軼i
sumienia i wyznania z 17 V 1989 uznano za niezrozumia造. Stwierdzono, 瞠
instrukcje s� w pe軟i zgodne z art. 2 pkt. 4, bowiem gwarantuj� obywatelom
prawo do wychowania dzieci zgodnie ze swoimi przekonaniami w sprawach
religijnych. Twierdzenie TK jest chyba wynikiem nie do嗆 dok豉dnej
konfrontacji instrukcji, z art. 2 pkt 4 ustawy. Ustawa przyznaje prawo do
wychowania dzieci rodzicom, zgodnie ze swoimi przekonaniami w sprawach religii.
Instrukcja pozbawia natomiast cz窷ciowo tego prawa rodzic闚 i przenosi te
uprawnienia na dzieci ucz瘰zczaj帷e do szk馧 ponadpodstawowych. Nie okre郵a
zreszt� dok豉dnie, kiedy decyduj� rodzice, a kiedy dzieci, co mo瞠 powodowa�
powa積e konflikty rodzinne. TK nie widzi mi璠zy tymi postanowieniami 瘸dnej
sprzeczno軼i. Nie dostrzega te�, 瞠 instrukcja ograniczy豉 w豉dz�
rodzicielsk�, okre郵on� nie tylko przez art. 2 pkt 4 wymienionej ustawy, ale i przez prawo rodzinne. Aprobuje tym samym sytuacj�, w kt鏎ej instrukcja
zmienia postanowienia ustaw.
6.
Pogl康 TK, 瞠 mo磧iwo嗆 umieszczenia krzy瘸 czy odmawiania modlitwy w szkole wynika jednoznacznie z art. 15 ust. 2 ustawy o stosunku pa雟twa do Ko軼io豉
Katolickiego opiera si� chyba na nieporozumieniu. Art. 15 dotyczy sprawowania
kultu religijnego, a trudno jest chyba uto窺ami� nauczanie religii w szko豉ch
ze sprawowaniem kultu religijnego.
7.
Uzasadnienie TK odrzucaj帷e zarzut RPO o naruszeniu przez instrukcj� prawa do
milczenia, gwarantowanego przez art. 2 pkt 5 ustawy o gwarancjach wolno軼i
sumienia i wyznania, opiera si� na b喚dnej jego interpretacji. 安iadcz� o tym stwierdzenia w rodzaju: „sk豉danie o鈍iadcze� woli jest
fakultatywne", "Prawa do milczenia nie mo積a traktowa� jako nakazu
milczenia, do czego prowadzi interpretacja RPO". Prawo do milczenia wzgl璠nie
tajemnica wyznania ,jest uprawnieniem jednostki wynikaj帷ym z wolno軼i
sumienia i wyznania, kt鏎e bynajmniej nie zabrania jej ujawniania swoich
przekona� w sprawach religii. Jest to prawo, kt鏎e nak豉da na pa雟two obowi您ek
takiego post瘼owania, aby jednostka nie by豉 nigdy zmuszana do ujawniania
swoich przekona� w sprawach religii. Organy i instytucje pa雟twowe przestaj�
interesowa� si� wyznaniem czy 鈍iatopogl康em swoich obywateli. Od kolebki a�
do grobu — jak m闚i� F. Ruffini — pa雟two nie interesuje si� wyznaniem
swoich obywateli. Nie stawia im w 瘸dnych kwestionariuszach czy formularzach
pyta� dotycz帷ych ich stosunku do religii. Ten obowi您ek, jaki nak豉da prawo
do milczenia na w豉dze pa雟twowe, uwa瘸ny jest za podstawow� przes豉nk�
gwarantuj帷� pe軟e r闚nouprawnienie obywateli.
Prawo
do milczenia zabrania tym samym organom administracji szkolnej pyta� obywateli o ich wyznanie, prowadzi� rejestry dzieci wed逝g kryteri闚 wyznaniowych. Mog這by
to bowiem prowadzi� do uprzywilejowywania jednych i dyskryminacji drugich. By
zachowa� prawo do milczenia, deklaracje o nauczaniu religii powinny by� sk豉dane w jednostkach organizacyjnych Ko軼io堯w i zwi您k闚 wyznaniowych, kt鏎e
prowadz� rejestry dzieci. Pozostaj� one w wy陰cznej gestii os鏏 nauczaj帷ych
religii. 安iadectwa potwierdzaj帷e uczestnictwo w nauczaniu religii powinny
by� wystawiane przez Ko軼io造 i zwi您ki wyznaniowe, a nie przez szko造.
Takie rozwi您anie przyj窸y W璕ry, wprowadzaj帷 nauk� religii do szk馧
pa雟twowych w 1990 r. po konsultacji ze wszystkimi Ko軼io豉mi i zwi您kami
wyznaniowymi.
TK
podzieli� rozumowanie MEN, jakoby deklaracja o posy豉niu dziecka na nauk�
religii nie by豉 r闚noznaczna z samookre郵eniem wyznaniowym osoby j� sk豉daj帷ej.
Uzna� tym samym za dopuszczaln�, a nawet godn� aprobaty postaw� dwulicow�,
kiedy osoba niewierz帷a posy豉 dziecko na nauk� religii, wzgl璠nie wierz帷a
nie posy豉. Jest to jednak wyra幡ie sprzeczne z zasadami moralno軼i, a tak瞠
postanowieniami obydwu ustaw wyznaniowych, g這sz帷ymi, 瞠 obywatele maj�
prawo do wychowywania dzieci zgodnie ze swoimi przekonaniami w sprawach religii.
8.
TK nie dopatrzy� si� w fakcie wynagradzania nauczycieli religii naruszenia
ustawy o gwarancjach wolno軼i sumienia i wyznania, gdy� wynagrodzenia nie mo積a
uto窺amia� z dotowaniem lub subwencjonowaniem Ko軼io堯w lub zwi您k闚
wyznaniowych. Nie przytoczy� jednak 瘸dnego argumentu na poparcie swego pogl康u,
co uniemo磧iwia poznanie jego toku rozumowania. Tymczasem ustawa ta (art. 10
ust. 2), wprowadzi豉 zakaz dotowania i subwencjonowania przez pa雟two i pa雟twowe
jednostki organizacyjne Ko軼io堯w i zwi您k闚 wyznaniowych. Dopu軼i豉
jednak wyj徠ki od tej zasady, ale takie subwencje czy dotacje musz� by�
przewidziane przez ustawy lub przepisy wydane na ich podstawie.
Stanowisko
TK jest trudne do pogodzenia z normatywnym modelem pa雟twa 鈍ieckiego obowi您uj帷ym w Polsce. Instrukcja nie powo逝je si� na jakiekolwiek upowa積ienie ustawowe.
Skoro wi璚 dotychczas nauczyciele religii byli op豉cani przez Ko軼io造 i zwi您ki
wyznaniowe, to przej璚ie tego obowi您ku finansowego przez pa雟two nie mo瞠
by� inaczej traktowane, jak dotowanie czy subwencjonowanie dzia豉lno軼i
religijnej. Ale nawet je郵i pomin望 fakt istnienia ustawy o gwarancjach
wolno軼i sumienia i wyznania, powstaje pytanie, czy MEN mog這 finansowa�
wynagradzanie nauczycieli religii, nie maj帷 upowa積ienia ustawy bud瞠towej?
TK pomin掖 ten aspekt sprawy.
Warto
dla por闚nania przypomnie�, 瞠 w literaturze prawa wyznaniowego dominuje pogl康
uznaj帷y zakaz subwencjonowania i dotowania dzia豉lno軼i religijnej Ko軼io堯w i zwi您k闚 wyznaniowych za podstawow� cech� pa雟twa 鈍ieckiego [ 2 ].
T. Jefferson uzasadnia� ten zakaz niedopuszczalno軼i� zmuszania obywatela
do ponoszenia koszt闚 utrzymania religii, kt鏎ej zasad nie podziela. Taki
zakaz potwierdzany jest wsp馧cze郾ie przez ustawodawstwo wielu kraj闚, m.in.
Francji, Szwajcarii, Meksyku, USA.
9.
Bardzo s豉bo brzmi� argumenty TK przeciwko zarzutowi RPO o niezgodno軼i
instrukcji z Kart� Nauczyciela. TK nie dostrzeg� nic zdro積ego w fakcie, i�
instrukcja zmienia postanowienia Karty, kt鏎a jest przecie� ustaw�.
Instrukcja przewiduje bowiem, 瞠 „nauczyciele religii zatrudnieni w szko豉ch
uzyskuj� prawa przys逝guj帷e nauczycielom, z wyj徠kiem tych, kt鏎e narusza造by
postanowienia zawarte w niniejszej instrukcji". Aprobuje tym samym sytuacj�, w kt鏎ej instrukcja staje ponad ustaw� i w spos鏏 arbitralny uchyla przepisy
rangi ustawowej.
Odpieraj帷
zarzut RPO dotycz帷y zwolnienia katechet闚 od posiadania wymaganych
kwalifikacji, TK wyrazi� pogl康, 瞠 skoro nauczanie religii jest spraw� wewn皻rzn�
Ko軼io堯w i zwi您k闚 wyznaniowych, to tak瞠 ocena poziomu kwalifikacji
nale篡 do w豉dz ko軼ielnych. S逝szno嗆 tego pogl康u nie podlega豉 w徠pliwo軼i
tak d逝go, jak d逝go nauka religii odbywa豉 si� w punktach katechetycznych,
prowadzonych przez Ko軼io造 i zwi您ki wyznaniowe. Musi by� jednak
zakwestionowana, gdy religia staje si� przedmiotem wprawdzie dobrowolnym, ale
nauczanym w szkole pa雟twowej, a tym bardziej, gdy nauczyciele religii s� op豉cani
przez pa雟two, wchodz� w sk豉d rad pedagogicznych, mog� prowadzi� na
terenie szko造 organizacje spo貫czno-religijne, organizuj� zebrania z rodzicami. Odm闚ienie pa雟twu jakiegokolwiek wp造wu, nawet na generalne okre郵enie
wymaganych kwalifikacji, nie znajduje 瘸dnego merytorycznego uzasadnienia.
RPO
zakwestionowa� postanowienie instrukcji przed逝瘸j帷e bezterminowo wiek
emerytalny nauczycieli religii, uznaj帷 je za sprzeczne z Kart� Nauczyciela.
TK stwierdzi�, 瞠 art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty nie ma w sprawie zastosowania,
gdy� odnosi si� on do nauczycieli mianowanych, a katecheci nie s� zatrudniani
na podstawie mianowania. Nie pr鏏owa� jednak wyja郾i�, dlaczego ten przepis
zosta� powo豉ny w instrukcji. Zapomnia� tak瞠 doda�, 瞠 katecheci s�
zatrudniani na podstawie umowy o prac� (art. 10 ust. 3 Karty Nauczyciela) i dotycz� ich postanowienia ustawy z 14 XII 1982 o zaopatrzeniu emerytalnym
pracownik闚 i ich rodzin, okre郵aj帷e wiek emerytalny tej kategorii
nauczycieli. Je瞠li wi璚 instrukcja nie jest sprzeczna z art. 23 ust. 1 pkt 4
Karty Nauczyciela, to jest na pewno sprzeczna z ustaw� o zaopatrzeniu
emerytalnym. Zreszt� zasad� polskiego prawa pracy jest ustawowe, a nie
instrukcyjne, i to bez terminu ad quem, okre郵enie wieku emerytalnego.
10.
TK dla poparcia legalno軼i instrukcji odwo豉� si� do argumentu, 瞠
oddzielenie nauczania szkolnego od nauczania religii i przeniesienie jej do
punktu katechetycznego ogranicza這 wolno嗆 sumienia i wyznania jednostki. Mo積a
si� z tym zgodzi�, gdy chodzi o strat� czasu, jak� ponosi� ucze�, ucz瘰zczaj帷
osobno na nauk� religii do ko軼io豉. Trudno jest natomiast podzieli� ten
pogl康, gdy chodzi o ograniczenia z powodu odleg這軼i miejsca zamieszkania
ucznia od szko造 i od ko軼io豉, gdy� to bez dok豉dnych oblicze� jest niemo磧iwe
do udowodnienia. Przekonanie, 瞠 instrukcja u豉twi realizacj� uprawnie�
wynikaj帷ych z wolno軼i sumienia i wyznania jest niew徠pliwie trafne, ale
dopiero przysz這嗆 poka瞠, w jakiej mierze przeniesienie nauki religii z ko軼io豉
do szko造 wp造nie korzystnie na kszta速owanie, w spos鏏 trwa造 i pog喚biony,
formacji religijnej u dzieci.
11.
Zarzut TK, 瞠 art. 2 ustawy z 15 VII 1961 jest niezgodny z ratyfikowanymi przez
Polsk� Paktami Praw Cz這wieka, nie odpowiada prawdzie. Wszystkie przytoczone
przez Trybuna� akty prawa mi璠zynarodowego nak豉daj� na Polsk� obowi您ek
zagwarantowania rodzicom prawa do wychowywania dzieci zgodnie z ich
przekonaniami religijnymi, ale 瘸den nie wskazuje, gdzie to prawo ma by�
realizowane. I tak art. 18 Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. nak豉da
na pa雟two obowi您ek zapewnienia rodzicom prawa do wyboru dla swych dzieci
wychowania zgodnego z ich przekonaniami religijnymi. Art. 13 Paktu Praw
Gospodarczych, Spo貫cznych i Kulturalnych przyznaje rodzicom prawo wybrania dla
swych dzieci innych szk馧 ni� szko造 zak豉dane i prowadzone przez pa雟two i zapewnienia swym dzieciom wychowania religijnego i moralnego, zgodnego z ich
przekonaniami. Wyklucza jedynie monopol nauczania pa雟twowego i gwarantuje
swobod� tworzenia szk馧 prywatnych.
1 2 3 4 Dalej..
Footnotes: [ 2 ] F. Ituffini: Corso di diritto eccle.sirr.stico italiano, Torino 1924, s. 393 « Statements (Published: 22-07-2002 Last change: 24-02-2004)
All rights reserved. Copyrights belongs to author and/or Racjonalista.pl portal. No part of the content may be copied, reproducted nor use in any form without copyright holder's consent. Any breach of these rights is subject to Polish and international law.page 1347 |
 |