The RationalistSkip to content


We have registered
323.828.678 visits
There are 7343 articles   written by 1062 authors. They could occupy 28930 A4 pages

Search in sites:

Advanced search..

The latest sites..
Digests archive....

 How do you like that?
This rocks!
Well done
I don't mind
This sucks
  

Casted 2994 votes.
Chcesz wiedzie� wi璚ej?
Zam闚 dobr� ksi捫k�.
Propozycje Racjonalisty:
Jan W鎩cik, Adam A. Myszka, Grzegorz Lindenberg (red.) - Euroislam – Bractwo Muzu軛a雟kie

Znajd� ksi捫k�..
Sklepik "Racjonalisty"
  » Church law » Statements

Wprowadzenie religii do szk馧: Glosa do OTK'91 [3]
Author of this text:

4. Nieuzasadniony jest pogl康 TK g這sz帷y, 瞠 ustawy wyznaniowe uchyli造 art. 2 ustawy z 15 VII 1961 i przyzna造 prawo do nauczania religii w szko豉ch pa雟twowych Ko軼io這wi Katolickiemu oraz innym Ko軼io這m i zwi您kom wyznaniowym. Jest to interpretacja contra legem, poniewa� wyj徠ek traktuje jako zasad� generaln�. Zasad� uznan� przez ustawy wyznaniowe by這 nauczanie religii w punktach katechetycznych, a wyj徠kiem — w pomieszczeniach szkolnych. TK uzna� za� wyj徠ek za zasad�, a dotychczasow� zasad� za wyj徠ek. Warto dla przypomnienia doda�, 瞠 ustawa, o gwarancjach wolno軼i sumienia i wyznania zmieni豉 art. 1 ustawy o rozwoju systemu o鈍iaty i wychowania, pozostawiaj帷 nie zmieniony art. 2 tej ustawy, podobnie jak i inne jej nowelizacje dokonane w 1990 r.

5. Zarzut RPO, 瞠 instrukcje naruszaj� art. 2 pkt 4 ustawy o gwarancjach wolno軼i sumienia i wyznania z 17 V 1989 uznano za niezrozumia造. Stwierdzono, 瞠 instrukcje s� w pe軟i zgodne z art. 2 pkt. 4, bowiem gwarantuj� obywatelom prawo do wychowania dzieci zgodnie ze swoimi przekonaniami w sprawach religijnych. Twierdzenie TK jest chyba wynikiem nie do嗆 dok豉dnej konfrontacji instrukcji, z art. 2 pkt 4 ustawy. Ustawa przyznaje prawo do wychowania dzieci rodzicom, zgodnie ze swoimi przekonaniami w sprawach religii. Instrukcja pozbawia natomiast cz窷ciowo tego prawa rodzic闚 i przenosi te uprawnienia na dzieci ucz瘰zczaj帷e do szk馧 ponadpodstawowych. Nie okre郵a zreszt� dok豉dnie, kiedy decyduj� rodzice, a kiedy dzieci, co mo瞠 powodowa� powa積e konflikty rodzinne. TK nie widzi mi璠zy tymi postanowieniami 瘸dnej sprzeczno軼i. Nie dostrzega te�, 瞠 instrukcja ograniczy豉 w豉dz� rodzicielsk�, okre郵on� nie tylko przez art. 2 pkt 4 wymienionej ustawy, ale i przez prawo rodzinne. Aprobuje tym samym sytuacj�, w kt鏎ej instrukcja zmienia postanowienia ustaw.

6. Pogl康 TK, 瞠 mo磧iwo嗆 umieszczenia krzy瘸 czy odmawiania modlitwy w szkole wynika jednoznacznie z art. 15 ust. 2 ustawy o stosunku pa雟twa do Ko軼io豉 Katolickiego opiera si� chyba na nieporozumieniu. Art. 15 dotyczy sprawowania kultu religijnego, a trudno jest chyba uto窺ami� nauczanie religii w szko豉ch ze sprawowaniem kultu religijnego.

7. Uzasadnienie TK odrzucaj帷e zarzut RPO o naruszeniu przez instrukcj� prawa do milczenia, gwarantowanego przez art. 2 pkt 5 ustawy o gwarancjach wolno軼i sumienia i wyznania, opiera si� na b喚dnej jego interpretacji. 安iadcz� o tym stwierdzenia w rodzaju: „sk豉danie o鈍iadcze� woli jest fakultatywne", "Prawa do milczenia nie mo積a traktowa� jako nakazu milczenia, do czego prowadzi interpretacja RPO". Prawo do milczenia wzgl璠nie tajemnica wyznania ,jest uprawnieniem jednostki wynikaj帷ym z wolno軼i sumienia i wyznania, kt鏎e bynajmniej nie zabrania jej ujawniania swoich przekona� w sprawach religii. Jest to prawo, kt鏎e nak豉da na pa雟two obowi您ek takiego post瘼owania, aby jednostka nie by豉 nigdy zmuszana do ujawniania swoich przekona� w sprawach religii. Organy i instytucje pa雟twowe przestaj� interesowa� si� wyznaniem czy 鈍iatopogl康em swoich obywateli. Od kolebki a� do grobu — jak m闚i� F. Ruffini — pa雟two nie interesuje si� wyznaniem swoich obywateli. Nie stawia im w 瘸dnych kwestionariuszach czy formularzach pyta� dotycz帷ych ich stosunku do religii. Ten obowi您ek, jaki nak豉da prawo do milczenia na w豉dze pa雟twowe, uwa瘸ny jest za podstawow� przes豉nk� gwarantuj帷� pe軟e r闚nouprawnienie obywateli.

Prawo do milczenia zabrania tym samym organom administracji szkolnej pyta� obywateli o ich wyznanie, prowadzi� rejestry dzieci wed逝g kryteri闚 wyznaniowych. Mog這by to bowiem prowadzi� do uprzywilejowywania jednych i dyskryminacji drugich. By zachowa� prawo do milczenia, deklaracje o nauczaniu religii powinny by� sk豉dane w jednostkach organizacyjnych Ko軼io堯w i zwi您k闚 wyznaniowych, kt鏎e prowadz� rejestry dzieci. Pozostaj� one w wy陰cznej gestii os鏏 nauczaj帷ych religii. 安iadectwa potwierdzaj帷e uczestnictwo w nauczaniu religii powinny by� wystawiane przez Ko軼io造 i zwi您ki wyznaniowe, a nie przez szko造. Takie rozwi您anie przyj窸y W璕ry, wprowadzaj帷 nauk� religii do szk馧 pa雟twowych w 1990 r. po konsultacji ze wszystkimi Ko軼io豉mi i zwi您kami wyznaniowymi.

TK podzieli� rozumowanie MEN, jakoby deklaracja o posy豉niu dziecka na nauk� religii nie by豉 r闚noznaczna z samookre郵eniem wyznaniowym osoby j� sk豉daj帷ej. Uzna� tym samym za dopuszczaln�, a nawet godn� aprobaty postaw� dwulicow�, kiedy osoba niewierz帷a posy豉 dziecko na nauk� religii, wzgl璠nie wierz帷a nie posy豉. Jest to jednak wyra幡ie sprzeczne z zasadami moralno軼i, a tak瞠 postanowieniami obydwu ustaw wyznaniowych, g這sz帷ymi, 瞠 obywatele maj� prawo do wychowywania dzieci zgodnie ze swoimi przekonaniami w sprawach religii.

8. TK nie dopatrzy� si� w fakcie wynagradzania nauczycieli religii naruszenia ustawy o gwarancjach wolno軼i sumienia i wyznania, gdy� wynagrodzenia nie mo積a uto窺amia� z dotowaniem lub subwencjonowaniem Ko軼io堯w lub zwi您k闚 wyznaniowych. Nie przytoczy� jednak 瘸dnego argumentu na poparcie swego pogl康u, co uniemo磧iwia poznanie jego toku rozumowania. Tymczasem ustawa ta (art. 10 ust. 2), wprowadzi豉 zakaz dotowania i subwencjonowania przez pa雟two i pa雟twowe jednostki organizacyjne Ko軼io堯w i zwi您k闚 wyznaniowych. Dopu軼i豉 jednak wyj徠ki od tej zasady, ale takie subwencje czy dotacje musz� by� przewidziane przez ustawy lub przepisy wydane na ich podstawie.

Stanowisko TK jest trudne do pogodzenia z normatywnym modelem pa雟twa 鈍ieckiego obowi您uj帷ym w Polsce. Instrukcja nie powo逝je si� na jakiekolwiek upowa積ienie ustawowe. Skoro wi璚 dotychczas nauczyciele religii byli op豉cani przez Ko軼io造 i zwi您ki wyznaniowe, to przej璚ie tego obowi您ku finansowego przez pa雟two nie mo瞠 by� inaczej traktowane, jak dotowanie czy subwencjonowanie dzia豉lno軼i religijnej. Ale nawet je郵i pomin望 fakt istnienia ustawy o gwarancjach wolno軼i sumienia i wyznania, powstaje pytanie, czy MEN mog這 finansowa� wynagradzanie nauczycieli religii, nie maj帷 upowa積ienia ustawy bud瞠towej? TK pomin掖 ten aspekt sprawy.

Warto dla por闚nania przypomnie�, 瞠 w literaturze prawa wyznaniowego dominuje pogl康 uznaj帷y zakaz subwencjonowania i dotowania dzia豉lno軼i religijnej Ko軼io堯w i zwi您k闚 wyznaniowych za podstawow� cech� pa雟twa 鈍ieckiego [ 2 ]. T. Jefferson uzasadnia� ten zakaz niedopuszczalno軼i� zmuszania obywatela do ponoszenia koszt闚 utrzymania religii, kt鏎ej zasad nie podziela. Taki zakaz potwierdzany jest wsp馧cze郾ie przez ustawodawstwo wielu kraj闚, m.in. Francji, Szwajcarii, Meksyku, USA.

9. Bardzo s豉bo brzmi� argumenty TK przeciwko zarzutowi RPO o niezgodno軼i instrukcji z Kart� Nauczyciela. TK nie dostrzeg� nic zdro積ego w fakcie, i� instrukcja zmienia postanowienia Karty, kt鏎a jest przecie� ustaw�. Instrukcja przewiduje bowiem, 瞠 „nauczyciele religii zatrudnieni w szko豉ch uzyskuj� prawa przys逝guj帷e nauczycielom, z wyj徠kiem tych, kt鏎e narusza造by postanowienia zawarte w niniejszej instrukcji". Aprobuje tym samym sytuacj�, w kt鏎ej instrukcja staje ponad ustaw� i w spos鏏 arbitralny uchyla przepisy rangi ustawowej.

Odpieraj帷 zarzut RPO dotycz帷y zwolnienia katechet闚 od posiadania wymaganych kwalifikacji, TK wyrazi� pogl康, 瞠 skoro nauczanie religii jest spraw� wewn皻rzn� Ko軼io堯w i zwi您k闚 wyznaniowych, to tak瞠 ocena poziomu kwalifikacji nale篡 do w豉dz ko軼ielnych. S逝szno嗆 tego pogl康u nie podlega豉 w徠pliwo軼i tak d逝go, jak d逝go nauka religii odbywa豉 si� w punktach katechetycznych, prowadzonych przez Ko軼io造 i zwi您ki wyznaniowe. Musi by� jednak zakwestionowana, gdy religia staje si� przedmiotem wprawdzie dobrowolnym, ale nauczanym w szkole pa雟twowej, a tym bardziej, gdy nauczyciele religii s� op豉cani przez pa雟two, wchodz� w sk豉d rad pedagogicznych, mog� prowadzi� na terenie szko造 organizacje spo貫czno-religijne, organizuj� zebrania z rodzicami. Odm闚ienie pa雟twu jakiegokolwiek wp造wu, nawet na generalne okre郵enie wymaganych kwalifikacji, nie znajduje 瘸dnego merytorycznego uzasadnienia.

RPO zakwestionowa� postanowienie instrukcji przed逝瘸j帷e bezterminowo wiek emerytalny nauczycieli religii, uznaj帷 je za sprzeczne z Kart� Nauczyciela. TK stwierdzi�, 瞠 art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty nie ma w sprawie zastosowania, gdy� odnosi si� on do nauczycieli mianowanych, a katecheci nie s� zatrudniani na podstawie mianowania. Nie pr鏏owa� jednak wyja郾i�, dlaczego ten przepis zosta� powo豉ny w instrukcji. Zapomnia� tak瞠 doda�, 瞠 katecheci s� zatrudniani na podstawie umowy o prac� (art. 10 ust. 3 Karty Nauczyciela) i dotycz� ich postanowienia ustawy z 14 XII 1982 o zaopatrzeniu emerytalnym pracownik闚 i ich rodzin, okre郵aj帷e wiek emerytalny tej kategorii nauczycieli. Je瞠li wi璚 instrukcja nie jest sprzeczna z art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela, to jest na pewno sprzeczna z ustaw� o zaopatrzeniu emerytalnym. Zreszt� zasad� polskiego prawa pracy jest ustawowe, a nie instrukcyjne, i to bez terminu ad quem, okre郵enie wieku emerytalnego.

10. TK dla poparcia legalno軼i instrukcji odwo豉� si� do argumentu, 瞠 oddzielenie nauczania szkolnego od nauczania religii i przeniesienie jej do punktu katechetycznego ogranicza這 wolno嗆 sumienia i wyznania jednostki. Mo積a si� z tym zgodzi�, gdy chodzi o strat� czasu, jak� ponosi� ucze�, ucz瘰zczaj帷 osobno na nauk� religii do ko軼io豉. Trudno jest natomiast podzieli� ten pogl康, gdy chodzi o ograniczenia z powodu odleg這軼i miejsca zamieszkania ucznia od szko造 i od ko軼io豉, gdy� to bez dok豉dnych oblicze� jest niemo磧iwe do udowodnienia. Przekonanie, 瞠 instrukcja u豉twi realizacj� uprawnie� wynikaj帷ych z wolno軼i sumienia i wyznania jest niew徠pliwie trafne, ale dopiero przysz這嗆 poka瞠, w jakiej mierze przeniesienie nauki religii z ko軼io豉 do szko造 wp造nie korzystnie na kszta速owanie, w spos鏏 trwa造 i pog喚biony, formacji religijnej u dzieci.

11. Zarzut TK, 瞠 art. 2 ustawy z 15 VII 1961 jest niezgodny z ratyfikowanymi przez Polsk� Paktami Praw Cz這wieka, nie odpowiada prawdzie. Wszystkie przytoczone przez Trybuna� akty prawa mi璠zynarodowego nak豉daj� na Polsk� obowi您ek zagwarantowania rodzicom prawa do wychowywania dzieci zgodnie z ich przekonaniami religijnymi, ale 瘸den nie wskazuje, gdzie to prawo ma by� realizowane. I tak art. 18 Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. nak豉da na pa雟two obowi您ek zapewnienia rodzicom prawa do wyboru dla swych dzieci wychowania zgodnego z ich przekonaniami religijnymi. Art. 13 Paktu Praw Gospodarczych, Spo貫cznych i Kulturalnych przyznaje rodzicom prawo wybrania dla swych dzieci innych szk馧 ni� szko造 zak豉dane i prowadzone przez pa雟two i zapewnienia swym dzieciom wychowania religijnego i moralnego, zgodnego z ich przekonaniami. Wyklucza jedynie monopol nauczania pa雟twowego i gwarantuje swobod� tworzenia szk馧 prywatnych.


1 2 3 4 Dalej..

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy cz瘰to wybieraj� te�:
Wprowadzenie religii do szk馧: Glosa do OTK'93
Wprowadzenie religii do szk馧: OTK 30I91


 Footnotes:
[ 2 ] F. Ituffini: Corso di diritto eccle.sirr.stico italiano, Torino 1924, s. 393

« Statements   (Published: 22-07-2002 Last change: 24-02-2004)

 Send text to e-mail address..   
Print-out version..    PDF    MS Word

Micha� Pietrzak
Profesor doktor habilitowany, historyk ustroju II Rzeczypospolitej, autor prac na temat wolno軼i prasy, rz康闚 parlamentarnych i odpowiedzialno軼i konstytucyjnej. Pracownik Instytutu Historii Prawa i kierownik jedynego Zak豉du Prawa Wyznaniowego (Wydzia� Prawa i Administracji, Uniwersytet Warszawski).

 Number of texts in service: 19  Show other texts of this author
 Newest author's article: Opinia dotycz帷a senackiego projektu ustawy o zniesieniu Funduszu Ko軼ielnego
All rights reserved. Copyrights belongs to author and/or Racjonalista.pl portal. No part of the content may be copied, reproducted nor use in any form without copyright holder's consent. Any breach of these rights is subject to Polish and international law.
page 1347 
:  :   Want more? Sign up for free!
[ Cooperation ] [ Advertise ] [ Map of the site ] [ F.A.Q. ] [ Store ] [ Sign up ] [ Contact ]
The Rationalist © Copyright 2000-2026 (English section of Polish Racjonalista.pl)