W dziejach systemów politycznych i gospodarczych występują okresy większego zwarcia i rozluźnienia. W okresie zwarcia systemu występuje silniejsze przywiązanie do rozwiązań formalnych, co można obserwować na poziomie prawa, administracji i ekonomii. W okresie zwarcia systemowe rozwiązania formalne są w powszechnym odczuciu ściślej przystające do rzeczywistości. W okresie rozluźnienia zaczyna dominować powszechne odczucie, że rozwiązania systemowe coraz bardziej odstają od rzeczywistości. Pojawiającą się lukę zaczynają coraz śmielej wypełniać różne rozwiązania nieformalne. Nie zawsze są one zupełnie pozasystemowe. Częściej żywią się one resztkami erodującego systemu. Takim zjawiskiem jest, między innymi, korupcja, którą można ująć jako pozasystemowy sposób wymiany dóbr systemowych. Pojawia się ona wówczas, gdy występuje dysproporcja między formalną wartością dóbr systemowych a ich wartością formalną. Na przykład, pieniądz jest warty mniej niż wynosi jego oficjalna wartość, a decyzja urzędnika jest warta więcej, niż wynosi jego oficjalne wynagrodzenie. W ten sposób nieprzystający do rzeczywistości system zostaje uratowany przez ludzi, którzy załatwiają w nim swoje konkretne sprawy w sposób pozasystemowy za pomocą rozwiązań systemowych. Dlatego korupcja może być uważana za pomocną dłoń dla państwa i biznesu. Czy takie postawienie sprawy jest właściwe?