The RationalistSkip to content


We have registered
161.009.942 visits
There are 7320 articles   written by 1064 authors. They could occupy 28875 A4 pages

Search in sites:

Advanced search..

The latest sites..
Digests archive....

 How do you like that?
This rocks!
Well done
I don't mind
This sucks
  

Casted 2964 votes.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"
 Reading room » Publishing novelties

Religijny fundamentalizm a demokracja [1]
Author of this text:

Odkąd namnożyło się fałszywych sędziów 
przybyło też fałszywych świadków. 
Talmud, Ester Rabba 1

Fundamentalizm religijny jest śmiertelnym wrogiem demokracji, zwłaszcza demokracji parlamentarnej. Różni ich wszystko — system wartości, normy, funkcjonowanie, opis świata i człowieka etc.

Izrael wg wszystkich państw Zachodu w chwili tworzenia i krzepnięcia miał być dla Bliskiego Wschodu oraz świata arabskiego lekcją nowożytnej cywilizacji z jej prawami człowieka i obywatela, tolerancją, pluralizmem, wolnościami, multikulturowością. U.Huppert [ 1 ] w swojej ostatniej książce poświęconej meandrom rzeczywistości dzisiejszego państwa Żydów pokazuje jak religijny fundamentalizm mozaizmu, niewiele różniący się w swej retoryce i kulturze społeczno-politycznej od powszechnie znanego oraz wywołującego dreszcz grozy islamizmu [ 2 ], niszczy tkankę demokracji i pluralizmu XXI-wiecznego Izraela [ 3 ]. Arabista, znawca islamu i kultury świata muzułmańskiego prof. J.Danecki poddaje pod rozwagę dylemat czy obserwowane od ponad dekady jawne i medialne starcie ortodoksji religijnej z nowoczesną cywilizacją (w różnych częściach świata i w różnych kulturach) nie jest realnością zaprzeczającą zdrowemu rozsądkowi współczesnego człowieka. Obraz Izraela w perspektywie przedstawianej przez m.in. U. Hupperta zdaje się potwierdzać obawy Daneckiego.

Izrael jest tworem pokolenia syjonistów takich jak T. Herzl, Z. Żabotyński czy późniejszych, czynnych polityków Izraela: Ben Guriona, Goldy Meir i Menachema Begina. Był to ruch na wskroś modernizacyjny, nawiązujący do tradycji zachodnioeuropejskiej demokracji, laicki, narodowy, socjalizujący i kolektywny. Jego egzemplifikacją stały się kibuce [ 4 ] jako wspólnoty pracy, wypoczynku i tożsamości żydowskiej w odzyskiwanej dla Narodu Wybranego Palestynie.

Tożsamość kulturowo-etniczną Żydów w diasporze przez blisko 2 tys. lat (zarówno w odmianie aszkenazyjskiej jak i sefardyjskiej) przechowywana była przez wiarę religijną. Siłą rzeczy rola duchownych — rabinów, musiała być w tej sytuacji znaczącą i rosła z upływem czasu. Taka integracja etosu narodowego z określoną religią, jej nakazami i ścisłymi przepisami moralnymi rzuciła cień na charakter odrodzonego państwa Żydów. Zwłaszcza jeśli oczekiwania i zamierzenia elit syjonistycznych tworzących Izrael — odwołujących się do tradycji Zachodu były zupełnie inne niźli wizje religijnych przywódców, mających w tradycji żydowskiej diaspory ogromne (bo historyczne) znaczenie.

W Izraelu istnieją w zasadzie cztery odmiany judaizmu (przeniesione z Europy, gdzie najbujniej rozwijała się myśl żydowska podczas diaspory): konserwatywny, ortodoksyjny, reformowany i liberalny [ 5 ]. Istnieje jeszcze nurt zwany haredim (ultraortodoksyjny), ale ze względu na wyznawany pogląd, wynikły z dosłownej i niezwykle zachowawczej interpretacji Tory, Talmudu i halachy [ 6 ] mówiący, iż akt wskrzeszenia Trzeciej Świątyni jerozolimskiej i państwa Izrael może się odbyć jedynie w wyniku bezpośredniej ingerencji Boga, nie uczestniczy on bezpośrednio w procesach polityczno-społeczno-kulturowych w nowoczesnym tego słowa znaczeniu (choć negując aktualnie istniejące państwo Izrael nie odrzuca on jednak dotacji i korzyści materialnych z tytułu funkcjonowania demokratycznego porządku administracyjno-prawnego tego państwa). Uwikłania polityków w koligacje z reprezentantami ugrupowań religijnych w Izraelu i sytuacja społeczno-polityczna na Bliskim Wschodzie — konflikt arabsko-izraelski i islamsko-żydowski — przez 60 lat istnienia państwa izraelskiego doprowadziła dziś do poważnych zagrożeń porządku demokratycznego.

Powiązania sił prawicowo-ekstremistycznych z religijną ortodoksją zbliżoną do fundamentalizmu (których najbardziej drastycznymi przykładami są zamachy terrorystyczne dokonane przez Y. Amira i B. Goldsteina), emocje wybuchłe po wygranej wojnie sześciodniowej i ich ukierunkowanie w formie nacjonalistyczno-szowinistycznej propagandy oraz efekty tych działań opisywane były wielokrotnie [ 7 ]. Ponieważ religijna ortodoksja zawsze uznaje wyższość nakazów swej wiary nad pryncypiami demokracji, politycy — jacykolwiek, pod różnymi szerokościami geograficznymi i funkcjonujący w różnych kulturach — kokietujący i zapraszający (poprzez określone koncesje w nadziei na polityczne poparcie) ortodoksję religijną jako czynny podmiot życia publicznego, igrają z przysłowiowym ogniem i stwarzają zagrożenie dla istoty demokracji.

Tak też się stało w Izraelu kiedy "nagle zauważono, że państwo świeckie zderza się z koncepcją religijną nie tylko w sferze moralnej, lecz również w pojęciu suwerenności". Otaczająca rzeczywistość postawiła przed obywatelami Izraela dylemat — "kto jest suwerenem — parlament czy talmudyczna, fundamentalistyczna, rabinacka interpretacja boskich przykazań ?" [ 8 ]. Wielu obserwatorów zauważa, że od początku lat 80-tych minionego stulecia znaczenie partii religijnych w parlamencie izraelskim (Knesecie) stale rośnie — powiększają one swój stan posiadania stając się często „języczkiem u wagi" wywierając przy tym nadmierny wpływ na codzienność żydowskiego państwa.

Aktualnie na scenie politycznej funkcjonuje 6 liczących się partii, których programy są mniej lub bardziej powiązane z religią. Są to Szas (Sefardyjska Partia Strażników Tory), Yahadut YaTorah (Partia Tory stanowiąca sojusz dwóch partii religijnych: Derfel YaTorah i Agudat Yisrael), Mafdal (Narodowa Partia Religijna), Izraelska Partia Narodowa (gdzie część stanowią zwolennicy religijnego syjonizmu) oraz skrajnie szowinistyczno-fundamentalistyczne ugrupowania: Kach i Kahane Chai.

Ortodoksja i ultra-ortodoksja to nie tylko czarne jarmułki, peleryny, takież kapelusze i płaszcze, brody, pejsy i białe skarpety, oddzielne dzielnice miast itd. To także wyższy przyrost naturalny niż w innych grupach i warstwach społecznych w Izraelu, to dofinansowanie przez państwo edukacji ortodoksyjnej, zwolnienia ze służby wojskowej, ustępstwa świeckiej jurysprudencji na rzecz małżeństw nieletnich, a także „inne" traktowanie przez policję. Generalny Inspektor Policji w początku lat 80-tych XX wieku A. Ivtzan wyraził to nad wyraz dobitnie: "Policja traktuje grupy ultra-ortodoksyjne według swych własnych zasad podczas gdy pozostała część społeczeństwa izraelskiego traktowana jest ściśle tak jak wymaga prawo" [ 9 ].

Najbardziej jaskrawym przejawem zasięgu i wpływów nietolerancji, ksenofobii i religijnego fundamentalizmu, a także znaczenia ekstremistów polityczno-religijnych na scenie publicznej Izraela w ostatnich czasach, może być fakt niedopuszczenia do demonstracji środowisk lewicowo-liberalnych przeciwko homofobii w Jerozolimie (9.11.2006) oraz zamieszki na ulicach jakie ugrupowania prawicowe i ortodoksyjno-religijne w związku z tym wywołały. Komentując w radiu te fakty rabin E. Levanon stwierdził, iż nie może ludziom mówić "jak mają się zachowywać w takich sytuacjach, ale wystarczy zajrzeć do pism żydowskich, aby się przekonać, że wszelkie przypadki bluźnierstwa kończą się czasami śmiercią". Jakże znacząca to wypowiedź .

Dzięki prawicy i jej rządom od lat 80-tych permanentnie rosną wpływy ortodoksyjnego rabinatu na życie publiczne państwa. Nie dość, że rabinat ortodoksów zachowuje monopol (dzięki wspomnianym umizgom polityków różnych opcji) w wielu dziedzinach życia — m.in. w wojsku czy wydawaniu certyfikatów z tytułu tzw. kaszrutu [ 10 ] (nie bacząc na obecność i znaczenie innych odmian judaizmu) — to pozostałe rabinaty czy interpretacje przepisów religijnych są dyskredytowane, przemilczane itd. Silna tendencja do nietolerancji religijnej zwłaszcza wobec prawdziwych (czy domniemanych) apostatów jest w monoteizmie normą. Bezpardonowa zjadliwość Żydów wobec Żydów innej niż ortodoksyjna obediencji judaizmu czy niewierzących jest dobrze znana z historii (m.in. z terenów Polski czy Litwy). W tym przypadku nie jest inaczej. Ortodoksja, która wśród amerykańskich czy zachodnioeuropejskich Żydów stanowi ledwie 5 % populacji (w USA ok. 90 % Żydów to wyznawcy judaizmu reformowanego lub konserwatywnego) w Izraelu zajęła pozycję dominującą w wyniku flirtu z politykami (prawica robiła to konsekwentnie i zgodnie ze swoimi interesami politycznymi czy przekonaniami, lewica — przez swoją nieudolność, brak jednoznacznego stanowiska czy serwilizm).


1 2 Dalej..

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Fundamentalizm religijny we współczesnym świecie
Przeciw żydowskiej ortodoksji religijnej

 See comments (4)..   


 Footnotes:
[ 1 ] Uri Jerzy Huppert urodził się w 1933 roku w Bielsku Białej. Jego ojciec, kapitan WP i adwokat, został rozstrzelany przez Gestapo w krakowskim więzieniu Montelupich. U. Huppert uszedł cudem z rąk hitlerowców. W 1950 roku wyemigrował do Izraela gdzie ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie. Pełnił wysokie funkcje w administracji państwa Izrael, był m.in. radnym w Jerozolimie (1973). Związany w przeszłości z kilkoma uniwersytetami: Cleveland, Jerozolima, Paryż i Londyn. Komentator BBC. Prezesował Lidze do Walki z Przymusem Religijnym (Izrael). Czynnie uczestniczy w ruchu na rzecz świeckości państw żydowskiego.
[ 2 ] Islamizm — to ideologia wywiedziona z muzułmańskiego fundamentalizmu . W jej mniemaniu religia Mahometa jest traktowana nie jako wiara religijna lecz jako całościowy system społeczno-polityczny, prawny, gospodarczy, naukowy etc. regulujący w oparciu o Koran i hadisy wszelkie dziedziny życia państwowego. Celem islamizmu jest wprowadzenie państwa wyznaniowego.
[ 3 ] U.J.Huppert, Izrael w cieniu fundamentalizmów, Warszawa 2007
[ 4 ] Kibuc — hebrajska rolna spółdzielnia produkcyjna, gdzie środki produkcji są własnością wspólną. Promując kult pracy fizycznej na roli kibuce przyczyniły się do osadnictwa żydowskiego w Palestynie (nawiązanie do starotestamentowego zasiedlania Kaananu przez Żydów, prowadzonych przez Mojżesza). Sam kult pracy to odwołanie się do biblijnego hasła: "czyńcie sobie Ziemię poddaną" (Księga Rodzaju, Rdz 1-28).
[ 5 ] Za: W. Tyloch, Judaizm, [w]: Euhemer / "Przegląd Religioznawczy", nr 3-4/142-143/1986 s. 125
[ 6 ] Halacha (hebr. — Heh-Lamed-Kaf = udawać się w podróż) niepisane prawo uzupełniające jurydyczne zapisy wynikające bezpośrednio z Tory i Talmudu.
[ 7 ] M.in. Radosław S. Czarnecki, "Fala fundamentalizmu" [w]: "Dziś" (Przegląd Społeczny), nr 7/202/2007, ss. 69 — 71
[ 8 ] U.J.Huppert, Izrael w cieniu fundamentalizmów, dz. cyt. s. 21
[ 9 ] Za — "Jerusalem Post" z dn. 6.05.1983
[ 10 ] Kaszrut (hebr. kaszer = zdatny) rytuały dietetyczne — prawo dotyczące wydawania certyfikatów na artykuły żywnościowe opatrzone etykietką „koszerne". Ten monopol przypisany Głównej Radzie Rabinackiej, rozciągnięty także na aprowizację izraelskich sił zbrojnych, jest źródłem znacznych korzyści ekonomicznych dla ortodoksów.

« Publishing novelties   (Published: 13-06-2008 )

 Send text to e-mail address..     
Print-out version..    PDF    MS Word

Radosław S. Czarnecki
Doktor religioznawstwa. Publikował m.in. w "Przeglądzie Religioznawczym", "Res Humanie", "Dziś", ma na koncie ponad 130 publikacji. Wykształcenie - przyroda/geografia, filozofia/religioznawstwo, studium podyplomowe z etyki i religioznawstwa. Wieloletni członek Polskiego Towarzystwa Religioznawczego. Mieszka we Wrocławiu.

 Number of texts in service: 129  Show other texts of this author
 Newest author's article: Return Pana Boga
All rights reserved. Copyrights belongs to author and/or Racjonalista.pl portal. No part of the content may be copied, reproducted nor use in any form without copyright holder's consent. Any breach of these rights is subject to Polish and international law.
page 5930 
   Want more? Sign up for free!
[ Cooperation ] [ Advertise ] [ Map of the site ] [ F.A.Q. ] [ Store ] [ Sign up ] [ Contact ]
The Rationalist © Copyright 2000-2018 (English section of Polish Racjonalista.pl)
The Polish Association of Rationalists (PSR)