Serenoa repens, (Sabal serrulata, palma sabalowa, ang.-am. saw palmetto) jest niewielką palmą, w stanie naturalnym spotykaną na wschodzie Stanów Zjednoczonych. Owoce palmy sabalowej znajdowały niegdyś zastosowanie w praktykach leczniczych plemienia Seminole, zamieszkującego Florydę. Obecnie owoce palmy oraz uzyskiwany z nich ekstrakt znajduje zastosowanie w tzw. medycynie naturalnej jako lek poprawiający sprawność seksualną, a także w różnych dolegliwościach układu moczowego, związanych z powiększeniem gruczołu krokowego (np. w łagodnym rozroście stercza), przewlekłych bólach podbrzusza, dolegliwościach ze strony pęcherza moczowego, łysieniu, zaburzeniach hormonalnych, a nawet w przypadku nowotworów złośliwych.

Dojrzałe owoce palmy sabalowej w celach leczniczych wykorzystywane są w kilku postaciach, w tym w formie suszonych (całych lub sproszkowanych) owoców, ekstraktów, tabletek, kapsułek, naparów, itp. Przez większość przyjmujących je osób są to produkty dobrze tolerowane. Nie stwierdza się poważniejszych negatywnych efektów ubocznych związanych z ich przyjmowaniem poza łagodnymi i niegroźnymi dolegliwościami żołądkowymi.

Palma sabalowa cieszy się sporą popularnością w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie (jest również łatwo dostępna w Polsce), mimo że zgodnie ze stanowiskiem amerykańskiego Centrum Medycyny Komplementarnej i Alterantywniej (NCCAM) jej właściwości lecznicze w przypadku wcześniej wspomnianych problemów zdrowotnych nie znajdują żadnego potwierdzenia w badaniach naukowych.

Na przykład, zgodnie z wynikami badań z 2006 r., sfinansowanych przez Narodowe Instytuty Zdrowia (NIH), przeprowadzonych na 225 mężczyznach cierpiących z powodu łagodnego przerostu stercza, przyjmowanie nawet 320 mg ekstraktu z owoców palmy sabalowej dziennie przez rok nie przyniosło istotnej ulgi chorym w porównaniu z placebo. Nie istnieją również żadne wiarygodne doniesienia naukowe na temat wpływu preparatów z owoców palmy sabalowej na wielkość prostaty, jak również na temat ich skuteczności w leczeniu jakiejkolwiek innej choroby czy problemu zdrowotnego.

Wyniki najnowszych badań, sfinansowanych przez NIH, opublikowane na łamach Journal of the American Medical Association, wskazują, że preparaty z owoców palmy sabalowej pozostają nieskuteczne w leczeniu dolegliwości ze strony układu moczowego w przebiegu przerostu gruczołu krokowego w porównaniu z placebo, nawet mimo zwiększenia dawki do trzykrotności dawki standardowej.

W badaniach, przeprowadzonych jako podwójnie ślepa próba z kontrolowaniem efektu placebo, wzięło udział 369 mężczyzn w wieku co najmniej 45 lat, u których występowały objawy ze strony dolnych dróg moczowych, typowe w przebiegu łagodnego przerostu stercza. Osoby badane zostały losowo przedzielone do grupy, która przyjmowała preparat z palmy sabalowej w stopniowo rosnących dawkach, lub do grupy przyjmującej placebo. Mężczyźni przyjmujący tabletki z ekstraktem z palmy sabalowej na początku badań przyjmowali jedną 320 mg tabletkę dziennie. Po upływie 24 tygodni dawkę zwiększono do dwóch, a po 48 tygodniach - do trzech tabletek dziennie. Badania trwały w sumie 72 tygodnie, a więc ponad rok.

Do pomiaru nasilenia symptomów ze strony układu moczowego wykorzystano American Urological Association Symptom Index (AUASI); wykorzystano również inne wskaźniki, takie jak obecność specyficznych antygenów sterczowych czy szczytowy przepływ moczu. Od osób badanych zbierano ponadto informacje na temat funkcji seksualnych, nietrzymania moczu, jakości snu, oddawania moczu w czasie nocy (nokturia) i nasilenia innych problemów z oddawaniem moczu.

Pomiary przeprowadzano na początku badań i po upływie 72 tygodni. W tym czasie średnie wyniki w AUASI spadły z 14,4 do 12 punktów w grupie przyjmującej ekstrakt z palmy sabałowej i z 14,7 do 11,7 punktów w grupie placebo. W tym czasie średnia zmiana w wynikach AUSAI w obu grupach wyniosła 0,79 na korzyść placebo.

Palma sabalowa nie była pod żadnym względem lepsza od placebo w redukcji dolegliwości ze strony układu moczowego lub poprawie innych wskaźników jakości życia.

Naukowcy zwracają uwagę, że badania prowadzono z wykorzystaniem tylko jednego, konkretnego preparatu palmy sabalowej, a ponieważ w Stanach Zjednoczonych jest ona dostępna również pod innymi postaciami, potencjalnie zawierającymi nieznane aktywne składniki, działające w inny sposób, uzyskane wyniki nie mogą być uogólnione. Jednakże biorąc pod uwagę negatywne wyniki wcześniejszych badań nad tą rośliną, w których używano jej różnych preparatów, jest mało prawdopodobne, by również one okazały się istotnie skuteczniejsze od placebo.

Źródła: Saw Palmetto Extract No More Effective Than Placebo for Urinary Symptoms in Men (NCCAM), Herbs at a Glance - Saw Palmetto (NCCAM)

Referencje dokumentu: Barry MJ, Meleth S, Lee JY, et al. Effect of increasing doses of saw palmetto extract on lower urinary tract symptoms: a randomized trial. Journal of the American Medical Association. 2011;306(12):1344-1351.