Badacze i klinicyści coraz większą uwagę zwracają na występujące w środowisku substancje hormonalnie czynne i ich możliwy wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego. Do tych substancji zalicza się trwałe zanieczyszczenia organiczne, powstające wskutek spalania i utylizacji odpadów, w procesie obróbki tworzyw sztucznych i w przemyśle. Wymienia się wśród nich między innymi dioksyny, polichlorowane bifenyle, pestycydy, fungicydy czy też składniki plastiku: bisfenol A (BPA) czy ftalany.

Oprócz zaburzania funkcji endokrynnych, wiele z tych substancji upośledza neuroprzekaźnictwo i tworzenie sieci neuronalnych. Występujące w środowisku substancje hormonalnie czynne mogą przekraczać barierę łożysko-mózg, jednak wiedza na temat ich wpływu na układ nerwowy, zwłaszcza na wczesnych etapach rozwoju, jest niewielka. Obecnie istnieje pogląd, że egzogenne substancje hormonalnie czynne oddziałują głównie na centralne neurony monoaminergiczne i hamują rozwój neuronów dopaminergicznych, co może mieć znaczenie w etiologii chorób rozwojowych i wiązać się z upośledzeniem plastyczności mózgu, funkcji poznawczych i pamięci.

Od niedawna za czynnik ryzyka wystąpienia autyzmu uważa się prenatalne narażenie na ftalany, które są składnikami plastiku i występują m.in. w materiałach podłogowych. Stwierdzono również silną korelację między poziomem ftalanów a pojawieniem się symptomów ADHD u dzieci w wieku 8-11 lat. Podobne obserwacje poczyniono analizując prenatalne narażenie na inny składnik plastiku, BPA. Coraz częściej szkodliwe działanie BPA jest też wiązane z zaburzeniem funkcji poznawczych i autyzmem, a ostatnio również ze schizofrenią. Podobnie jak w przypadku składników plastiku, wykazano związek prenatalnej ekspozycji na pestycydy z częstszym występowaniem autyzmu i ADHD, a także z upośledzeniem rozwoju psychoruchowego niemowląt obserwowanym głównie między 6 a 12 miesiącem życia.

Ponadto, większość dostępnych danych wskazuje na szkodliwy wpływ prenatalnej ekspozycji na polichlorowane bifenyle, policykliczne węglowodory aromatyczne, polichlorowane dibenzo-p-dioksyny czy polibromowane difenyloetery na rozwój intelektualny i/lub psychoruchowy niemowląt i dzieci (od 6 miesięcy do 6 lat).

[oprac. na podstawie materiałów prasowych Tygodnia Mózgu 2012 w Krakowie]

W ramach obchodów Tygodnia Mózgu 2012 w Krakowie w dniu 14 marca 2012 dr hab. Małgorzata Kajta (Zakład Neuroendokrynologii Doświadczalnej, Instytut Farmakologii PAN w Krakowie) wygłosi wykład pt. W jaki sposób występujące w środowisku substancje hormonalnie czynne wpływają na mózg?. Miejsce i czas wykładu: Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, ul. Krupnicza 33, początek: godz. 17:00.