Niemieccy astronomowie odkryli prastary układ planetarny sprzed 13 mld lat, który uznaje się za pozostałość jednej z najwcześniejszych er kosmicznych. Układ składa się z gwiazdy HIP 11952 i dwóch planet. Tak stary układ pomoże rzucić światło na powstawanie planet we wczesnym wszechświecie - proces, który zachodził w warunkach całkowicie odmiennych od tych, jakie panowały w dobie późniejszych układów planetarnych, takich jak nasz.
Według przyjętej teorii planetarnej, ogólnie rzecz biorąc istnieje większe prawdopodobieństwo, że gwiazda, która zawiera więcej "metali" (tj. pierwiastków chemicznych innych niż wodór i hel) będzie mieć swoje planety. Powszechnie przyjmuje się również, że planety powstają w dyskach gazowo-pyłowych wirujących wokół młodych gwiazd. Zespół zauważył z zainteresowaniem, iż mimo zaobserwowanego trendu powstawania planet w chmurach zawierających cięższe pierwiastki chemiczne, gwiazda składająca się niemal wyłącznie z wodoru i helu posiada dwie orbitujące planety.
Gwiazda HIP 11952, która należy do większego, północnego gwiazdozbioru Wieloryba, znajduje się w odległości 375 lat świetlnych od Ziemi. Podczas poszukiwań planet wokół gwiazd pozbawionych metali, niemieccy naukowcy zidentyfikowali dwie gigantyczne planety wokół tej gwiazdy. Chociaż planety te same w sobie nie są niczym szczególnie niespotykanym, to niezwykły jest fakt, iż orbitują wokół tak starej i pozbawionej metali gwiazdy.
Odkrycia opublikowane w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics stawiają zatem pytania o to, co właściwie jest potrzebne do powstania planety. Jeżeli bardziej prawdopodobne jest, że planety utworzone zostaną z gwiazd bogatych w metale, to jak powstały te dwie krążące wokół gwiazdy HIP 11952?
Na początku wszechświat nie zawierał innych pierwiastków chemicznych poza wodorem i helem. Niemal wszystkie cięższe pierwiastki powstały z czasem wewnątrz gwiazd, a następnie zostały wyrzucone w kosmos w formie masywnych gwiazd, które zakończyły swoje istnienie w gigantycznych eksplozjach zwanych supernowymi.
Veronica Roccatagliata z Obserwatorium Uniwersyteckiego w Monachium, kierowniczka naukowa przeglądu planet wokół gwiazd pozbawionych metali, który doprowadził do odkrycia, wyjaśnia: "W 2010 r. odkryliśmy pierwszy przykład takiego układu ubogiego w metale, HIP 13044. Wówczas sądziliśmy, że to może być wyjątkowy przypadek. Teraz wydaje się, że może być więcej planet wokół gwiazd ubogich w metale niż się spodziewaliśmy."
HIP 13044 stał się sławny jako "egzoplaneta z innej galaktyki" - gwiazda jest najprawdopodobniej częścią tak zwanego strumienia gwiazd, pozostałości innej galaktyki wchłoniętej miliardy lat temu przez naszą. W porównaniu do innych układów egzoplanetarnych, HIP 11952 jest nie tylko wyjątkowo ubogi w metale, ale również, zważywszy na szacowany wiek 12,8 mld lat, jednym z najstarszych układów, jakie do tej pory poznano.
Johny Setiawan z Instytutu Astronomii im. Maxa Plancka w Heidelbergu, Niemcy, który kierował badaniami nad HIP 11952, zauważa: "To znalezisko archeologiczne w naszym własnym ogródku. Planety te prawdopodobnie powstały wtedy, kiedy nasza galaktyka była jeszcze niemowlakiem."
Naukowcy mają teraz nadzieję na odkrycie i zbadanie większej liczby tego rodzaju układów planetarnych, aby posunąć naprzód swoje teorie na temat powstawania planet.
