Science » » Evolutionism
Samoudomowienie małp bonobo Author of this text: Ed Yong
![](http://i.racjonalista.pl/t.gif) Translation: Andrzej Szwatoński
Dla niewprawnego oka dwie małpy na zdjęciu obok mogą wydawać się bardzo podobne,
ale należą do dwóch różnych gatunków. Ta po prawej stronie to bonobo, po
lewej — szympans. Oba gatunki są blisko spokrewnione, ale bonobo jest
szczuplejszy, ma mniejszą czaszkę, krótsze kły i kępy jaśniejszego futra.
Różnią się także pod względem psychologicznym. Bonobo spędzają więcej
czasu uprawiając seks i bawiąc się ze sobą. Są mniej wrażliwe na stres. Silniej
reagują na bodźce społeczne. Poza tym są znacznie mniej agresywne od
szympansów.
Wiele
lat temu na Harvardzie, młody naukowiec Brian Hare słuchał wykładu
antropologa Richarda Wranghama, który omawiał te dziwne cechy
charakterologiczne małp. „Mówił o bonobo jako ewolucyjnej zagadce",
wspomina Hare. „W porównaniu z szympansami posiadają one różne dziwne cechy, a my
nie wiemy, jak to wyjaśnić."
Jednak
Hare wpadł wtedy na pomysł. "Powiedziałem: 'O, to zupełnie jak z lisami
srebrnymi!' Richard odwrócił się i odpowiedział: 'Jakimi lisami
srebrnymi?'"
Hare
miał na myśli te lisy srebrne.
Wyhodował
je rosyjski genetyk Dimitrij
Biełajew. W latach 50. XX wieku Biełajew zdołał udomowić lisy w zastanawiająco krótkim czasie. Wybierał po prostu najspokojniejsze osobniki, które
przejawiały najmniejszą agresywność względem opiekunów. Lisy, które wcześniej
warczały na ludzkich opiekunów, dwadzieścia pokoleń później zaczęły
machać ogonami.
Zmieniło
się nie tylko usposobienie lisów. Proces udomowienia zmienił także ich ciała.
Ich uszy stały się przyklapnięte, ogony bardziej zakręcone, kły krótsze a czaszki mniejsze. Na futrach pojawiły się białe łaty. Zmianie uległa także
fizjologia: zwierzęta stały się mniej wrażliwe na stres i bardziej wyczulone
na bodźce społeczne.
Lisy
rozwinęły zestaw cech zwany „syndromem udomowienia", który obserwujemy wśród
udomowionych zwierząt: od psów po świnki morskie. Wydaje się, że opisane
cechy, zarówno fizyczne jak i psychiczne, stanowią nieodłączną część
procesu udomowienia. Takie same zmiany Hare rozpoznał u bonobo.
Teraz, w najnowszym opracowaniu, Hare przedstawił hipotezę mówiącą, że bonobo są
małpami samoudomowionymi. Dzięki selekcji naturalnej -
faworyzowanu osobników spokojniejszych i w mniejszym stopniu nastawionych na
rywalizację — ewolucja zdołała uformować zwierzę posiadające ten sam zestaw cech, które
ludzie próbują wpoić innym gatunkom.
O
koncepcji Hare’a pisałem w "Scientific American", więc pomińmy
całą historię, a także to, dlaczego i jak to wszystko się odbywało. Na razie
chciałbym zwrócić uwagę na dwie kwestie.
Po
pierwsze, cytat z Gregera Larsena — badacza
procesu udamawiania zwierząt — wyjaśniający,
dlaczego pomysł Hare’a jest wart uwagi: „Ludzie zwykli myśleć o udomawianiu
jako o procesie nakierowanym na człowieka, czymś celowym i sterowalnym, czymś,
co robimy zwierzętom. Jednak, jak twierdzi Brian, ten proces, któremu nadajemy
te wszystkie antropocentryczne znaczenia, zachodzi w naturze. To coś niebywałego."
Po
drugie, Hare nie ukrywał faktu, że jest to tylko hipoteza oraz był otwarty na
krytykę (fragment takowej w wykonaniu Fransa de Waala znajduje się w „Scientific American"). Sam przedstawił trzy wątpliwości. Pierwsza polega
na tym, że nie wiadomo, czy przodek szympanów i bonobo był bardziej podobny
do jednego czy drugiego gatunku. Druga — jedynie domyślamy się, jak przebiegał proces samoudomowienia bonobo, ponieważ nie wiemy
zbyt wiele o środowisku tych małp, zarówno współczesnym jak i historycznym.
Trzecia — istnieje potrzeba potwierdzenia teorii samoudomowienia odniesieniu do
innych gatunków, a nie tylko do bonobo i szympansów.
Mimo
to, ciągle jest to fascynujący pomysł i bez wątpienia zostanie sprawdzony w przyszłości. Jak twierdzi Hare: „Celem mojej pracy było zaszczepienie
entuzjazmu i wzbudzenie zainteresowania badaniami nad bonobo. To okropne, ale
niektórzy naukowcy nie wiedzą nawet o istnieniu tych małp."
Źródło: Hare, Wobber & Wrangham.
2011. The self-domestication hypothesis: evolution of bonobo psychology is due
to selection against aggression. Animal Behaviour http://dx.doi.org/10.1016/j.anbehav.2011.12.007
Zdjęcia: Pierre
Fidenci i Ikiwaner;
lis
srebrny z Cornell
Tekst oryginału.
Not Exactly Rocket Science/Discover, 24 stycznia 2012r.
« Evolutionism (Published: 07-02-2012 )
All rights reserved. Copyrights belongs to author and/or Racjonalista.pl portal. No part of the content may be copied, reproducted nor use in any form without copyright holder's consent. Any breach of these rights is subject to Polish and international law.page 7745 |