The RationalistSkip to content


We have registered
163.283.126 visits
There are 7324 articles   written by 1064 authors. They could occupy 28895 A4 pages

Search in sites:

Advanced search..

The latest sites..
Digests archive....

 How do you like that?
This rocks!
Well done
I don't mind
This sucks
  

Casted 2966 votes.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"
  »

Konserwatyzm antyidealistyczny
Author of this text:

W krajach anglosaskich konserwatyzm uważany jest za ideologię trzeźwego spojrzenia na rzeczywistość, nie zaś za zbiór idealistycznych marzeń, w jakie popadają czasem konserwatyści kontynentalni. Zwłaszcza brytyjscy konserwatyści wykazują szczególnie dużą dozę akceptacji wobec ludzkich słabości, połączoną z podejrzliwością wobec „wielkich słów"' takich jak "patriotyzm" lub „odwaga", jeśli nie wiedzą jakie konkretne pomysły stoją za nimi. U źródeł tej postawy upatruje się wpływu myśliciela związanego z wigami Bernarda de Mandeville (1670-1730).

Wielka Brytania czasów premierostwa Roberta Walpole’a (1721-1742) była rządzona sprawnie głównie dzięki deptaniu przez rząd zasad parlamentaryzmu. Jako „premier", Walpole był bliski ideałowi polityka; przekupywał posłów Izby Gmin, lecz czynił to z poparciem dworu, a więc półlegalnie. Był to wówczas jedyny sposób by kraj, w którym panowała mało popularna dynastia hanowerska, odzyskał nieco stabilności polityczne; uważał to za „mniejsze zło", a o posłach Izby Gmin mawiał; „nie płacę im by głosowali wbrew swemu sumieniu, lecz właśnie zgodnie z nim".

Walpole demaskował oportunizm opozycji ukryty za powtarzanymi przez nią wielkim głosem „patriotycznymi" hasłami. Trzymał kraj z dala od wojen kontynentu europejskiego, co mocno kontrastuje z późniejszym postępowaniem Williama Pitta Starszego, zwolennika aliansu z Fryderykiem Wielkim, królem Prus. Nie dawał się sprowokować opozycji do radykalnych działań na polu międzynarodowym, aż wreszcie w 1739 roku opozycja zmusiła go do wypowiedzenia wojny Hiszpanii; wojna ta przybrała zresztą niepomyślny obrót, a z czasem „zlała się" z szerszym konfliktem znanym jako wojna o austriacką sukcesję (1741-1748), w której Brytyjczycy popierali Austrię przeciw Francji. Przemawiając potrafił najtrudniejsze sprawy przedstawić w prosty sposób. Dzięki uzyskanemu poparciu dworu (m.in. uwielbiającej jego rubaszny sposób bycia królowej Karoliny z Ansbachu, żony Jerzego II) i kontaktom z kupcami londyńskiej City, nie był tak podatny na naciski polityczne, jak wielu jego następców. Był taktowny; odmówił przyjęcia rezydencji na Downing Street jako osoba prywatna, lecz uznał ją za mieszkanie służbowe brytyjskiego premiera. Walpole był też bardzo uprzejmy, co przyznawali nawet jego przeciwnicy, jak polityk i pisarz Henry Fielding. Jednak władza Walpole’a wydawała się niekonstytucyjnie wielka nie tylko jego bezpośrednim przeciwnikom; stąd opozycjoniści drukowali liczne karykatury, pokazujące go jako kolosa na wzór kolosów rodyjskich (English Colossus). Jako kolosa przedstawiano też późniejszego (1762-1763) torysowskiego premiera Johna Stuarta, hrabiego Bute, starającego wzmocnić pozycję Jerzego III (pan. 1760-1820) wobec parlamentu.

Polityka Walpole’a była w dużym stopniu odpowiednikiem teorii politycznej (choć najwyżej półświadomą aplikacją), jaką rozwinął Bernard de Mandeville, holenderski filozof i ekonomista, z wykształcenia lekarz i syn lekarza urodzony w 1670 roku w Rotterdamie i osiedlony od 1690 roku w Wielkiej Brytanii. De Mandeville był autorem licznych memoriałów (na podstawie których rząd brytyjski m.in. podjął walkę z alkoholizmem) i utalentowanym poetą oraz oryginalnym myślicielem politycznym związanym z wigami, wśród których cieszył się ogromnym szacunkiem.


Bernard de Mandeville (1670-1730)

W swej pisanej wierszem bajce dla dorosłych z 1705 roku pod tytułem: The Grumbling Hive or Knaves Turn'd Honest („Brzęczący ul czyli łotry nawrócone"), znana też jako The Fable of the Bees : Or, Private Vices, Publick Benefits („Bajka o pszczołach czyli Wady publiczne - zyski publiczne" ), Mandeville postawił tezę, że ludzki egoizm może być najlepszym fundamentem porządku społecznego służącego wszystkim poddanym.

Mandeville wykracza tu poza moralność jednostki i ocenia stan kraju według stabilności i dostatku jaki jest jego udziałem. Holender był w pełni świadom niedoskonałości społecznych kraju w którym zamieszkał. Wielka Brytania tych lat istotnie mogła przypominać ul, w którym poddani „nie byli ani niewolnikami tyrana ani rządzeni prawami dzikiej demokracji" (...They were not Slaves to Tyranny, Nor ruled by Wild Democracy... ) i których „królowie nie mogli czynić źle ponieważ ich prawo było ograniczone przez prawo" (...Their Power was circumscrib'd by Laws...) .

Prawo tego kraju-ula było dziurawe i omylne, a oszustwa i zbrodnie na porządku dziennym („...przeniknął wszystko duch krętactwa/Nie było fachu fachu bez matactwa/Więc powstawali adwokaci/bo mnogość sporów się opłaci…"), lecz choć wszędzie pełno było występku, cały kraj był rajem (Thus every Part was full of Vice, Yet the whole Mass a Paradice) . Kraj żył w pokoju, bo brak było cnót dosłownie wszędzie — także w wojsku — cnoty bohaterstwa („armia walczyła bo musiała"). Dopiero gdy zaczęto poszukiwać cnót ul, czyli kraj upadł, gdyż bez sporów i wad społeczeństwo nie mogło działać. Społeczeństwo rozpadło się, gdy naprawdę zaczęto egzekwować prawa, domagać się oddania długów (samobójstwa dłużników) i przestano zaciągać nowe (brak pracy dla prawników).

Pierwotnie „Bajka" ukazała się w 1705 roku jako The Grumbling Hive i była satyrą na świętoszkowatych przeciwników prowojennej fakcji ks. Marlborough. Z czasem i kolejnymi wydaniami (m.in w 1714, 1729. W 1755 roku już dziewiąta edycja) tekst nabrał charakteru uniwersalnego. Wielu autorów „moralizujących" atakowało dzieło Mandeville’a. Czynili to Francis Hutchison (1660-1739), biskup Dawn i Connor, który choć również wig widział sprawy inaczej, Archibald Campbell (1691-1756) w swej: Aretelogia z 1728 roku i angielski duchowny John Brown (1715 — 1766) w swoim: Essay upon Shaftesbury's Characteristics (1751).

Mandeville zapoczątkował specyficzną tradycję filozoficzno — polityczną, do której przyznawał się przy końcu XVIII wieku Jeremy Bentham (1748-1832), który, podobnie jak Mandeville, był zainteresowany w utrzymaniu ładu społecznego na egoizmie i wątpił w istnienie interesu społeczności. Prawdziwa dla niego był jedynie suma interesów zbiorowych .Zafascynowany matematyczną metodą Helvetiusa Bentham próbował ująć całe zachowanie człowieka w zespół reguł podobnych matematycznym, a więc ustrój polityczny i wolność poddanych powinna się dopasować do tych reguł. Przypomina to próby Davida Hume’a (piewcy ludzkiej „wolnej woli") stworzenia religii naturalnej. Bentham analizował ludzkie słabości i namiętności i stworzył zasadę użyteczności , na której opiera się filozofia utylitaryzmu, lecz u Mandeville’a brak Benthamowskiego optymizmu cechującego prawdziwego inżyniera społecznego. Mandeville był także wynalazca pojęcia „podział pracy" (division of labour) , którego często używał potem Adam Smith.


 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Ateista po rekolekcjach
Odyseja nadziei i smutku

 Comment on this article..   See comments (9)..   


«    (Published: 31-03-2011 )

 Send text to e-mail address..     
Print-out version..    PDF    MS Word

Piotr Napierała
Urodzony w 1982r. w Poznaniu - historyk; zajmuje się myślą polityczną oświecenia i jego przeciwników i dyplomacją Francji i Anglii XVIII wieku, a także kwestiami związanymi z ustrojem państw (Niemcy, Szwecja, W. Brytania, Francja) w tej epoce.
 Private site

 Number of texts in service: 74  Show other texts of this author
 Newest author's article: Bernard-Henri Lévy American Vertigo
All rights reserved. Copyrights belongs to author and/or Racjonalista.pl portal. No part of the content may be copied, reproducted nor use in any form without copyright holder's consent. Any breach of these rights is subject to Polish and international law.
page 1136 
   Want more? Sign up for free!
[ Cooperation ] [ Advertise ] [ Map of the site ] [ F.A.Q. ] [ Store ] [ Sign up ] [ Contact ]
The Rationalist © Copyright 2000-2018 (English section of Polish Racjonalista.pl)
The Polish Association of Rationalists (PSR)