![](http://i.racjonalista.pl/s.gif) |
Chcesz wiedzieć więcej? Zamów dobrą książkę. Propozycje Racjonalisty: | | |
![](http://i.racjonalista.pl/t.gif) |
|
|
![](http://i.racjonalista.pl/s.gif) |
Science » » » »
Cierpienie i mózg [2] Author of this text: Paweł Krukow
Tak jak problemy pamięciowe są najczęściej diagnozowane metodami
neuropsychologicznymi, tak zmniejszenie objętości hipokampa jest najczęściej
prezentowanym wynikiem badań z użyciem metod neuroobrazowania. Stopień tego
ubytku jest najczęściej wprost proporcjonalny do stopnia trudności pamięciowych.
Przyjmuje się, że po kilku latach od sytuacji traumatycznej, u osób z pełnoobjawowym
PTSD ubytek ten może osiągnąć około 10 — 12% wcześniejszej objętości.
Jego stopień jest też często zbieżny z ogólną „ostrością" wszystkich
innych objawów analizowanego zespołu. Uzyskano różne wyniki jeżeli chodzi o lateralizacje tych patologicznych zmian. Istnieją pewne hipotezy co do przyczyn
takich zmian neuroanatomicznych. Sytuacja stresowa powoduje wzrost wydzielania
hormonów z grupy sterydów i glikokortykoidów, które trafiając zwrotnie do mózgu
po prostu zużywają tlen"przeznaczony" dla podtrzymania funkcji biologicznych
pewnej specyficznej grupie komórek nerwowych — właśnie tych, z których
zbudowany jest hipokamp (Niehoff, 2000). Jest to w ogóle jeden z dowodów na
to, że tego typu zaburzenia neuronalne mogą być specyficzne tylko dla PTSD,
rozregulowanie funkcji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (wydzielanie
adrenaliny) jest specyficzne dla wszelkich reakcji na stres, z drugiej zaś
strony długotrwałe „zalewanie" neuronów hipokampa, — zupełnie proste
do wyjaśnienia u pacjentów z PTSD, którzy przecież przeżyli często wiele
bardzo silnie stresujących wydarzeń — hormonami takimi jak kortyzol może
powodować opisane wyżej zmiany w obrębie tej struktury mózgowej (choć nie
wyklucza to wspomnianych wcześniej pewnych neurobiologicznych predyspozycji, które
również mogą mieć istotny wpływ na powstanie u danej osoby PTSD) .
Coraz częściej w literaturze neurobiologicznej można spotkać doniesienia o badaniach osób z PTSD metodami funkcjonalnymi. Pokazują one dynamikę pracy
mózgu, jego działanie. Dają także w zasadzie niemożliwe do zdobycia w inny
sposób obrazy tego jak mózg funkcjonuje w danej sytuacji — na przykład, jak
reaguje na prezentowane bodźce. Badania te wykazują u pacjentów z zespołem
stresu pourazowego zaburzenia funkcjonowania w obrębie kilku obszarów układu
limbicznego, jak i okolicach korowych funkcjonalnie i anatomicznie powiązanych z tymi obszarami. Następuje wzrost aktywności tych części mózgu, które
odpowiedzialne są za regulację i generowanie emocji oraz pamięci, przy czym
towarzyszy temu obniżenie aktywności funkcjonalnej przedniego zakrętu obręczy.
Takie wyniki mogą stanowić neurofizjologiczną podstawę efektu zwanego flashback — opisywanego często u pacjentów z PTSD nagłego, intruzywnego nawrotu
wspomnień, lub też wizji sytuacji traumatycznej (Hamner i in., 1999).
Struktury przedniego zakrętu obręczy są zaangażowane w obrót informacji na
kręgach funkcjonalnych — zwłaszcza czołowych korowo-podkorowych — oraz
wzbudzenie innych okolic korowych. Uczestniczy też w kontroli i hamowaniu
pobudzeń płynących z części podkorowych mózgu do kory. Dlatego osłabienie
funkcjonowania tej struktury może spowodować pogorszenie kontroli korowej nad
obszarami związanymi z procesami emocjonalnymi i pamięcią. Warto także
przywołać badanie, w którym wykorzystano możliwość obserwacji pracy mózgu w trakcie ekspozycji bodźców związanych z urazowym wydarzeniem. Okazało się,
że w takiej chwili istotnie zwiększa się przepływ krwi w prawostronnych
obszarach limbicznych i paralimbicznych, w prawej korze wyspy (wewnętrzna -
przyśrodkowa część kory płata skroniowego) oraz zmniejszenie regionalnego
przepływu krwi po lewej stronie w obrębie struktur skroniowych i obszaru Broca.
Gdyby w tym momencie nawiązać do koncepcji asymetrii funkcjonalnej procesów
regulujących emocje, to można stwierdzić iż u pacjentów z PTSD przeważa
nie do końca uświadomione, przetwarzanie niewerbalizowalnych bodźców
emocjonalnych; głównie tych o negatywnym charakterze. Wzrost regionalnego
przepływu krwi w przedniej części kory przedczołowej, tylnych obszarach obręczy i korze ruchowej obserwowane były u kobiet molestowanych seksualnie w dzieciństwie, poza tym obserwuje się nagły
wzrost przepływy krwi w projekcjach wzgórzowo-korowych w trakcie
fenomenologicznie odczutego przeżycia typu flashback
(Horner, Hamner, 2002).
Podobnych doniesień jest jeszcze wiele, w tym momencie jednakże ważne
jest co one oznaczają dla funkcjonowania pacjenta z zespołem stresu
pourazowego. Ogólnie rzecz biorąc, mózg takich osób funkcjonuje w pewien
szczególny sposób. Aktywność obszarów podkorowych dominuje nad aktywnością
korową mózgu. Efektem takiej organizacji funkcjonalnej jest właśnie cały
zestaw objawów PTSD. Osoba z tym zespołem nie jest do końca zdolna zapanować
nad swymi przeżyciami ani nad intruzywnymi wspomnieniami traumy, nie jest w stanie tak jak osoba bez owego zespołu krytycznie podejść i przepracować
negatywnych reakcji emocjonalnych, jej możliwość refleksji nad wydarzeniami
jest prawdopodobnie w jakimś stopniu ograniczona, na pewno też dużo trudniej
jest jej nabrać do takich wydarzeń jakiegokolwiek dystansu, tym samym powrócić
do stanu „normalnego" funkcjonowania. Traumatyczne wydarzenia są po prostu
„na stałe" wbudowane w jej sposób postrzegania rzeczywistości i przeżywania
swoich emocji.
Przedstawione tu pokrótce zagadnienie ma niejako dwie dalsze konsekwencje.
Po pierwsze; diagnoza neuropsychologiczna może okazać się bardzo użyteczna w uzyskaniu pełnego zespołu objawów jaki jest charakterystyczny dla PTSD. Nie
wykluczone, że może ona zostać wykorzystana w procedurze opiniowania sądowo-psychiatrycznego,
psychologicznego w przypadku ofiar przemocy, u których można zaobserwować
syndromy PTSD.
Po drugie zaś, samo
zagadnienie może się okazać bardzo cenne i interesujące z czysto poznawczego
punktu widzenia, dlatego, że jest bardzo dobrym przykładem tego, iż
wydarzenia psychospołeczne mogą wywołać pewne zmiany w strukturze
funkcjonalnej mózgu. Niestety, duża część psychologów, którzy są
przeciwni uwzględnianiu w koncepcjach psychologicznych czynników
neurobiologicznych i ich wpływu na organizację zachowania często są
przekonani, że pod pojęciem „czynniki neurobiologiczne" rozumie się tylko
prosty determinizm genetyczny. Podczas gdy perspektywa neurobiologiczna często
odwołuje się właśnie do takich zjawisk kiedy to organizacja mózgu wpływa
na zachowania i w znacznym stopniu je determinuje, ale sama nie musi być wcale
zdeterminowana tylko wpływami genetycznymi, — przeciwnie — może być w jakimś stopniu wynikiem wpływów o charakterze psychospołecznym.
Literatura:
1.
Bremner J. D., at all.: Deficits in short-term memory in posttraumatic
stress disorder. American Journal of Psychiatry 1993, 150, 1015-1019.
2.
Burges A. W. Holmstrom.: Rape trauma syndrome. American Journal of
Psychiatry1974, 131, 981-986.
3.
Hamner M. B., Lorbeumbaum J. P., George M. S.: Potential role of the
anteriorcingulate cortex in PTSD: Review of hypothesis. Depression and Anxiety
1999, 9, 1-14.
4.
Herman J.
L.: Przemoc: Uraz psychiczny i powrót do równowagi. Gdańsk, Gdańskie
Wydawnictwo Psychologiczne 1998.
5.
Horner M.
D., Hamner M. B.: Neurocognitive functioning in posttraumatic stress disorder.
Neuropsychology Review 2002, 12, No.1.
6.
Kempe R. S., Kempe C. H.: Child abuse. Cambridge, Ma; Harvard University
Press. 1978.
7.
Lis-Turlejska
M.: Współwystępowanie nadużywania/uzależnienia od alkoholu i zespół
stresu pourazowego (PTSD). Nowiny Psychologiczne 1998, 2 , 37-40.
8.
Lis-Turlejska M.: Traumatyczny stres. Koncepcje i badanie. Warszawa: PAN
1998.
9.
McFarlane A., Yehude R.: Resilience vulnerability and the course of
posttraumatic reactoins. W: Traumatic stress: effects of overwhelming experience
on mind, body, and society. Red.: B.,A. Van der Kolk, A.,C., McFarlane. New
York: The Guilford Press 1995.
10.
Niehoff D.: Biologia przemocy. Poznań: Media Rodzina 2000.
11.
Van der Kolk B.,A., The body keep the score: Approaches to the
psychobiology of posttraumatic stress disorder. W: Traumatic stress: The effects
of overwhelming experience on mind, body, and society. Red.: B.,A.Van der Kolk,
A.,C., McFarlane. New York: The Guilford Press 1996.
12.
Van der Kolk B., A.: The psychobiology of PTSD. Journal of Clinical
Psychiatry, 1997,58, 21-22.
14.Walker
L.: The battered women. New York: Harper & Row 1997.
1 2
« (Published: 16-03-2003 Last change: 26-07-2005)
All rights reserved. Copyrights belongs to author and/or Racjonalista.pl portal. No part of the content may be copied, reproducted nor use in any form without copyright holder's consent. Any breach of these rights is subject to Polish and international law.page 2338 |
![](http://i.racjonalista.pl/ai/grpr.gif) |