The RationalistSkip to content


We have registered
166.346.468 visits
There are 7332 articles   written by 1064 authors. They could occupy 28943 A4 pages

Search in sites:

Advanced search..

The latest sites..
Digests archive....

 How do you like that?
This rocks!
Well done
I don't mind
This sucks
  

Casted 2966 votes.
Chcesz wiedzie wi璚ej?
Zam闚 dobr ksi捫k.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"
John Diamond - Cudowne mikstury. Podr璚znik sceptyka
Friedrich Nietzsche - Antychryst
 Culture »

Z這ty Wiek Lechistanu [1]
Author of this text:

Spis tre軼i:
Renesans: projekt nowego Konstantynopola
Jak fundamentalizmy po瘸r造 Renesans
XVI — Z這ty Wiek Lechistanu i Wysokiej Porty
Fundamentalizm religijny jako projekt polityczny
Imperium Otoma雟kie zasila ob霩 Renesansu
Kontrreformacyjno-reformacyjny potop Renesansu
Rozbiory W這ch, W璕ier i Polski
Nietzsche jako prorok Nowego Renesansu
W璕ry: enfant terrible Unii Europejskiej

*

Z czym kojarzymy dzi Renesans, Reformacj oraz Kontrreformacj? Nade wszystko z kultur, religi oraz sztuk. W moim przekonaniu s to uj璚ia do嗆 powierzchowne, by nie rzec — naiwne. Kiedy zestroimy dynamik i objawy tych proces闚 kulturowych w poszczeg鏊nych krajach wraz z 闚czesnymi konfliktami politycznymi, starciami interes闚 — dojdziemy do przekonania, 瞠 by造 to przede wszystkim instrumenty polityczne poszczeg鏊nych kraj闚 dla realizacji konkretnych ich interes闚 geopolitycznych. To geopolityka a nie metafizyka decydowa豉 o tym, kt鏎a idea rozwija豉 si dominuj帷o w kulturze poszczeg鏊nych kraj闚.

Renesans by najlepszym interesem ideologicznym dla kraj闚 pogranicza, transgranicznych, kt鏎e le瘸造 pomi璠zy krajami r騜nych religii. Dzi瘯i Renesansowi kraje te mog造 wyt逝mi u siebie dominacj jednej kultury religijnej, by pe軟i rol po鈔ednika w handlu mi璠zy krajami wrogo usposobionych do siebie religii. Dzi瘯i renesansowi kraje te mog造 si sta swoistymi transformatorami politycznymi zestrajaj帷ymi handel mi璠zy obszarami wrogimi religijnie. Reformacja z kolei by豉 instrumentem fundamentalizmu religijnego, reakcj wymierzon w mechanizm sukcesu kraj闚 transgranicznych. Z kolei Kontrreformacja sta豉 si kolejnym pi皻rem dla tych konflikt闚 interes闚, kt鏎ego g堯wn stawk by豉 dominacja europejska.

Poszczeg鏊ne ideologie kulturowo-religijne powstawa造 dok豉dnie tam, gdzie mia造 swoje dalekosi篹ne interesy polityczne. Cho sukcesywnie zaistnia造 w r騜nym stopniu we wszystkich krajach europejskich, jednak mo瞠my wyra幡ie przypisa dla ka盥ej ideologii jej kraje macierzyste i o鈔odkowe:

1) Renesans — W這chy, W璕ry, Polska, w pewnym okresie tak瞠 Turcja

2) Reformacja — Niemcy, zw豉szcza Prusy, Szwecja, Anglia, Niderlandy, Szwajcaria

3) Kontrreformacja — Hiszpania, Portugalia, Austria, Francja

Reformacja by豉 reakcj na Renesans. Kontrreformacja by豉 reakcj na Reformacj.

W這chy, W璕ry i Polska to by造 kraje najsilniejszego renesansu. To renesans kszta速owa w nich g堯wny kszta速 kultury, jak i koncepcje polityczne. Z kolei dla takich kraj闚 jak Niemcy, Szwecja czy Anglia — g堯wn spr篹yn kulturowo-polityczn sta豉 si reformacja. Sukces reformacji oznacza przede wszystkim pora磬 kraj闚 renesansowych.

Zacznijmy jednak od pocz徠ku: t豉 politycznego projektu renesansowego.

Renesans: projekt nowego Konstantynopola

Renesans pojawi si jako skutek projektu ocalenia depozytu cywilizacyjnego gasn帷ego Konstantynopola. Konstantynopol przez wiele wiek闚 by bram oddzielaj帷 Wsch鏚 od Zachodu. Barbarzy鎍闚 chrze軼ija雟kich od barbarzy鎍闚 islamskich. Pocz徠kowo by jedynie wschodni flank Imperium Rzymskiego. Kiedy upad這 ono na Zachodzie zar闚no Wsch鏚 jak i Zach鏚 sta造 si dla Konstantynopola obszarami ni窺zej kultury. Cesarstwo Bizantyjskie stanowi這 przez wieki g堯wny depozyt staro篡tnej wiedzy greckiej. Dzi瘯i niej g鏎owa這 nie tylko kulturowo, ale i technicznie nad obszarem Zachodu i Wschodu, dzi瘯i czemu by這 w stanie wytwarza odpowiedni barier i regulator wymiany handlowej mi璠zy wrogimi kulturami. Jeszcze w XIV w. rosyjski podr騜nik, Stefan z Nowogrodu, opisywa 鈍i徠yni Hagia Sofia tak jakby鄉y dzi mogli opisywa jak捷 cywilizacj z obcej planety: „ludzki umys nie potrafi jej ani poj望 ani te opisa".

XIV wiek rodzi w Konstantynopolu obawy o los tego dorobku cywilizacyjnego w zwi您ku z ekspansj coraz pot篹niejszych plemion ze Wschodu. G堯wnym 廝鏚貫m za豉mania Bizancjum by podb鎩 Konstantynopola w 1204, kiedy krucjata miast do Ziemii 安i皻ej odbi豉 na stolic wschodniego chrze軼ija雟twa, kt鏎a zosta豉 podbita i z逝piona a nast瘼nie zaj皻a na sze嗆 kolejnych dekad. W pierwszej po這wie XV wieku dziedzictwo greckie przetransferowane zosta這 do W這ch. Koordynatorem i protektorem tej inicjatywy by Zygmunt Luksemburski, kr鏊 w璕ierski o polsko-czeskich korzeniach.

Zygmunt Luksemburski z florenckiego fresku
1. Zygmunt Luksemburski z florenckiego fresku

Zygmunt nie poprzesta jednak na samym transferze dorobku greckiego. Podj掖 bowiem niezwykle ambitny projekt wype軟ienia pr騜ni po geostrategicznej roli Konstantynopola. Odt康 w Europie mia豉 powsta strefa buforowa, kt鏎a oddziela豉by islam od chrze軼ija雟twa stref transreligijn cechuj帷 si du膨 tolerancj religijn i otwarto軼i na kontakty z obiema religiami. By這 to tym bardziej istotne dla ochrony depozytu bizantyjskiego, 瞠 tak zachodni chrze軼ijanie, ja i muzu軛anie objawiali rosn帷 ch耩 nowych wojen w imi swoich bog闚.

Renesans sta si tw鏎cz recepcj kultury bizantyjskiej. Mia dawa jej depozytariuszom odpowiedni przewag zar闚no nad Wschodem jak i Zachodem, pozwalaj帷 ustabilizowa pas mi璠zykulturowego pogranicza powstrzymuj帷ego imperialistyczne zap璠y. Taki by zamys Zygmunta. Od samego pocz徠ku projekt ten by torpedowany a kraje, kt鏎e sta造 si jego osi musia造 zap豉ci najwy窺z cen. Reformacja oznacza豉 kres 豉du europejskiego stworzonego przez Zygmunta Luksemburskiego. Pewne karykaturalne relikty tego projektu przetrwa造 Reformacj pod postaci koncepcji Polski jako Przedmurza Chrzescija雟twa przed wschodni dzicz.

Pierwotnie nie chodzi這 o rol „zderzaka" czy tarczy przed Wschodem, ale o stabilizacj kontakt闚, czyli zapobieganie i neutralizowanie pr鏏 podboj闚 kt鏎ejkolwiek ze stron. Za obron Europy XV wieku przed najazdami ze Wschodu (g堯wnie tureckimi) odpowiedzialny by ten sam sojusz polityczny, kt鏎y jednocze郾ie doprowadzi do pora瞠k praktycznie wszystkich krucjat tego wieku. Ich dzia豉lno嗆 mog豉 sprawia nader dwuznaczne wra瞠nie, gdy czasami walczyli przeciwko Turkom, odpieraj帷 ich najazdy, innym razem — po stronie Turk闚, kiedy to oni byli atakowani, kiedy zagro穎na by豉 ich stabilno嗆 polityczna.

By豉 to dawna koncepcja Kazimierza Wielkiego ze Zjazdu Krakowskiego, by zbudowa w Europie stabilny uk豉d geopolityczny wzajemnie si ograniczaj帷ych organizm闚 daj帷y podwaliny pod stabilno嗆 kontynentu. Zygmunt Luksemburski jako cesarz i jego prawnuk — przeni鏀 t koncepcj na wy窺zy poziom, buduj帷 stabilizator mi璠zy obszarem chrze軼ja雟kim a muzu軛a雟kim, kt鏎y oddziela od siebie mur w璕iersko-polsko-w這ski, jednocze郾ie katalizuj帷y handel pomi璠zy Wschodem a Zachodem. Chodzi這 w tym wszystkim o to, by zamieni kontakty naje寮嬈ze w imi jednej b康 drugiej religii — w kontakty handlowe ponad religiami.

XV wiek by w ca這軼i okresem panowania tej koncepcji. Dzi瘯i temu po upadku Konstantynopola jego dziedzictwo p造nnie przesz這 do W這ch, nast瘼nie na W璕ry i do Polski. W ten spos鏏 rozwin掖 si Renesans. W Polsce (i poniek康 w Siedmiogrodzie), gdzie jako element polityki utrzyma si najd逝瞠j, osi庵n掖 najbardziej dojrza貫 i zaawansowane formy, kt鏎ych arianizm sta si pasem transmisyjnym do innych kraj闚 鈍iata zachodniego.

Jak fundamentalizmy po瘸r造 Renesans

W optyce politycznej Renesans, Reformacja czy Kontrreformacja by造 po prostu instrumentami budowania pot璕i politycznej poszczeg鏊nych kraj闚.

Nie mo積a patrze na kontrreformacj czy reformacj jako zjawiska ponadpolityczne, uniwersalne, gdy o ile w jednych krajach by造 one 廝鏚豉mi pot璕i, o tyle w innych — upadku.

Na przyk豉dzie Polski: nasz pot璕 budowa jedynie Renesans. Kontrreformacja w Polsce by豉 obcym interesem i przynosi豉 Polsce same straty. Podobnie reformacja (po upadku polskiego renesansu) by豉 w Polsce krzewiona g堯wnie przez o軼ienne kraje protestanckie przeciwko Kontrreformacji, kt鏎 z kolei krzewi造 w Polsce kraje katolicko-kontrreformacyjne. W ten spos鏏 konflikt o r騜nowierc闚 sta si g堯wnym zapalnikiem pierwszej wojny religijnej w Polsce (Konfederacja Barska 1768-1772) — rzecz zupe軟ie nie do pomy郵enia w Polsce realizuj帷ej w豉sny interes renesansowy.

Najpierw jednak upad造 W這chy i W璕ry. Za koniec renesansu we W這szech uznaje si Sacco di Roma, czyli zniszczenie Rzymu ju dziesi耩 lat po wyst徙ieniu Lutra — przez wojska „arcykatolickie" Kr鏊estwa Hiszpanii sprzymierzone w tym dziele z ...niemieckimi luteranami (sic!). Czy mo積a sobie wyobrazi bardziej wymowny dow鏚 na to, 瞠 interesy religijne w wojnach religijnych mia造 drugorz璠ne znaczenie ani瞠li atak na siedzib papiestwa przez sprzymierzone wojska „arcykatolickie" z lutera雟kimi?

W Polsce renesans jako instrument polityczny utrzyma si znacznie d逝瞠j — do ko鎍a panowania dynastii Jagiellon闚.

XVI — Z這ty Wiek Lechistanu i Wysokiej Porty

XIV wiek nale瘸 do W璕ier. To w Budzie by w闚czas najwi瘯szy zamek gotycki Europy w kt鏎ym mieszka cesarz Zygmunt Luksemburski. XV nale瘸 do W這ch, kt鏎e przeszczepi造 do Europy kultur greck przed upadkiem Konstantynopola. XVI — do Polski i Turcji. Zwany by u nas Z這tym Wiekiem bynajmniej nie w sensie czysto kulturowym.

Tu przed wybuchem reformacji Polska stawa豉 si g堯wnym graczem europejskim. Na tronie zasiad w闚czas potomek W豉dys豉wa Jagie陶y i Zygmunta Luksemburskiego, kt鏎y za 穎n poj掖 Bon z w這skiego rodu Sforz闚.

W 1515 mia miejsce Zjazd Wiede雟ki — spotkanie kr鏊闚 Polski, Czech i W璕ier oraz cesarza. Zawarto w闚czas uk豉d pomi璠zy Jagiellonami a Habsburgami. Dzi瘯i temu cesarz wycofa swe poparcie dla Krzy瘸k闚 i Moskwy, zawieraj帷 sojusz dynastyczno-ma鹵e雟ki z Jagiellonami. Gdyby nie reformacja Habsburgowie zjednoczeni z Jagiellonami mogliby sta si g堯wn si陰 Europy. Sami Jagiellonowie panowali w闚czas w czterech krajach: Litwa, Polska, W璕ry i Czechy - 陰cznie na obszarze 2 mln km2 (obszar niemal siedmiokrotnie wi瘯szy ni dzisiejsza Polska).

Dzi瘯i Zjazdowi wiede雟kiemu powsta貫 nied逝go p騧niej Prusy Ksi捫璚e po ho責zie pruskim sta造 si polskim lennem. Dzi瘯i reformacji, kt鏎ej Prusy Ksi捫璚e sta造 si awangard, sta造 si one Kr鏊estwem Prus i g堯wnym architektem rozbior闚 Polski. W 1519 cesarzem zosta protegowany przez Zygmunta Starego - Karol V Habsburg. Polski w豉dca by w闚czas opiekunem prawnym nowowybranego cesarza.


1 2 3 Dalej..
 See comments (5)..   


«    (Published: 28-03-2014 Last change: 29-03-2014)

 Send text to e-mail address..     
Print-out version..    PDF    MS Word

Mariusz Agnosiewicz
Redaktor naczelny Racjonalisty, za這篡ciel PSR, prezes Fundacji Wolnej My郵i. Autor ksi捫ek Ko軼i馧 a faszyzm (2009), Heretyckie dziedzictwo Europy (2011), trylogii Kryminalne dzieje papiestwa: Tom I (2011), Tom II (2012), Zapomniane dzieje Polski (2014).
 Private site

 Number of texts in service: 945  Show other texts of this author
 Number of translations: 4  Show translations of this author
 Newest author's article: Polskie geny
All rights reserved. Copyrights belongs to author and/or Racjonalista.pl portal. No part of the content may be copied, reproducted nor use in any form without copyright holder's consent. Any breach of these rights is subject to Polish and international law.
page 9616 
   Want more? Sign up for free!
[ Cooperation ] [ Advertise ] [ Map of the site ] [ F.A.Q. ] [ Store ] [ Sign up ] [ Contact ]
The Rationalist © Copyright 2000-2018 (English section of Polish Racjonalista.pl)
The Polish Association of Rationalists (PSR)